ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ? -ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਟਾਂਡਾ

ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਚਨਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸੰਸਥਾ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਤਮ-ਪੜਚੋਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਇਕੱਲੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਾਠਕਾਂ, ਆਲੋਚਕਾਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ, ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਲੰਮਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ, ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਧਨ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਬਣਨ ਲੱਗ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਕੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ?

ਇਹ ਸਵਾਲ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਸੰਸਥਾ ਜਾਂ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਆਤਮ-ਪੜਚੋਲ ਲਈ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਰ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਉੱਤੇ ਪਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਚ ਦਿੱਤੇ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਈਆਂ, ਸਾਹਿਤਕ ਗੋਸ਼ਟੀਆਂ ਕਰਵਾਈਆਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ, ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜਾਂ ਉੱਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ।

ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਨਾਮ, ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ, ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲਿਆ?

ਅੱਜ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਸਮਾਗਮ ਹੋਏ, ਕਿੰਨੇ ਮਹਿਮਾਨ ਬੁਲਾਏ ਗਏ, ਕਿੰਨੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਘੱਟ ਹਨ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਨਵੇਂ ਪਾਠਕ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਕਿੰਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਚਰਚਾ ਛੇੜੀ।

ਸਮਾਗਮ ਕਰਨਾ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਉਦੇਸ਼ ਬਣਾ ਲੈਣਾ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਸ, ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ, ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਅੱਗੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਮੰਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਥਾਂ ਰਸਮੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਮਸਲਾ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਕੱਤਰ ਕੌਣ ਬਣੇਗਾ, ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ—ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੇ ਉਹੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਧੜੇਬੰਦੀ, ਨਿੱਜੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਤਾਕਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਕੰਮ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣਾ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਖਰੇਵਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਨਿੱਜੀ ਪਸੰਦ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਉਸ ਲੇਖਕ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਸਨਮਾਨ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਲੰਮੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਜਾਂ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਚ-ਸਜਾਵਟ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਸਨਮਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਧੇਰੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਆਤਮ-ਪੜਚੋਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਕੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੋਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੇਖਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਜੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।

ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਕੁਝ ਮਾਪਦੰਡ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ, ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਵਾਦ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਅਣਗੌਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਟੀਚੇ ਵੀ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਸਾਰੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੰਕਟ, ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਘਟਦੀ ਆਦਤ, ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਦਾ ਵਧਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਆਪਣੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣਾ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਇਕੱਲਾ ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਪਰ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ, ਉਸ ਦੀ ਇਮਾਰਤ, ਉਸ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਨਾ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਹਿਤ ਕੋਲ ਕੀ ਬਚੇਗਾ? ਜੇ ਉਸ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪਾਠਕ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਉਭਰੇ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਜਗਾਈ ਗਈ ਵਿਚਾਰਕ ਚੇਤਨਾ ਬਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਅਰਥ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਜਿਊਂਦੇ ਰਹਿਣ।

ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੇ ਜਨਮ ਲੈਣ, ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ।

ਸੰਪਰਕ +61 412913021

Follow Babushahi Network Channel on WhatsApp