“ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ: ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ”
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ
ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ (19 ਨਵੰਬਰ 1928 – 12 ਜੁਲਾਈ 2012) ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ, ਦਲੇਰੀ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਦਮ ’ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ, ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਹਿੰਦ ਅਤੇ ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਵਰਗੇ ਖ਼ਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਜੇਤੂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਨਵੰਬਰ 1928 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਧਰਮੂਚੱਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਦੇਦਾਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਕੱਦ-ਕਾਠ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲੋਂ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਵਾਨੀ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ਵਾਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਜਾਣਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। 1940ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਪਹਿਲਵਾਨ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਸਮੇਤ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇੱਕ ਆਮ ਪਹਿਲਵਾਨ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਨ ਲੱਗੇ।
ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਸਾਲ 1953 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਸਲਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਸਾਲ 1954 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਹਿੰਦ ਬਣੇ। ਇਸ ਖ਼ਿਤਾਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਾਲ 1959 ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਾਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਇਆ। ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਜਾਰਜ ਗੋਰਡੀਅੰਕੋ (George Gordienko) ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ।
ਸਾਲ 1966 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 1968 ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਲੂ ਥੇਜ਼ (Lou Thesz) ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਇਹ ਜਿੱਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿੰਗ ਕਾਂਗ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ), ਜਾਰਜ ਗੋਰਡੀਅੰਕੋ (ਕੈਨੇਡਾ), ਜੌਨ ਡਾ ਸਿਲਵਾ (ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਫੁਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜੀਵਨ-ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਿਨਾਂ ਹਾਰ ਦੇ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਖੇਡ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ।
ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਸਾਲ 1952 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸੰਗਦਿਲ' ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣ ਗਏ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 'ਕਿੰਗ ਕਾਂਗ', 'ਫੌਲਾਦ', 'ਸੈਮਸਨ', 'ਹਰਕਿਊਲਿਸ' ਅਤੇ 'ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ' ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਜਲਵਾ ਦਿਖਾਇਆ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ। 'ਜੱਗਾ', 'ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੱਟ' ਅਤੇ 'ਮੈਂ ਮਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ' ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਬਣਾਈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਦਾਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਲੜੀਵਾਰ 'ਰਾਮਾਇਣ' ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਸੀ। ਰਾਮਾਨੰਦ ਸਾਗਰ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇਸ ਲੜੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਭੂਮਿਕਾ ਰਾਹੀਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਅਗਸਤ 2003 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਗਸਤ 2003 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 2009 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ ਕਿ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਕਈ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ। ਸਾਲ 1996 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ Wrestling Observer Newsletter Hall of Fame ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ WWE ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ Hall of Fame ਦੇ Legacy Wing ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਸੀ।
ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੂਨ 1983 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਾਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ।
12 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪਹਿਲਵਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ।
ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਮਿਹਨਤ, ਹਿੰਮਤ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਿਆ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਦਮ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਛਾਣ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾਣ ਸਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਹਿਲਵਾਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਖੇਡ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਤਿੰਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਛੱਡੀ।
-
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ , writer
bhangoo1164@gmail.com
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.