ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ: ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਮਝ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ
ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਤਾਂ ਬੇਹਿਸਾਬ ਵਧੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਭੌਤਿਕ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਇਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਨੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤਾਂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਅੱਜ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਜਨ ਸਿਹਤ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਅਕਸਰ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਕੀ ਅੱਜ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦਾ ਬੋਝ ਮਰਦਾਂ 'ਤੇ ਵੱਧ ਹੈ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਜਿੰਨਾ ਸੌਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਉਨਾ ਹੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ। ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਐਨਕ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਨਸਾਨੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਅਸੁਰੱਖਿਆ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ, ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਬੋਝ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਵੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਾ ਬਣਨ ਦੇਵੇ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮਦਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਘਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਫ਼ਤਰ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਘਰ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਸਮਾਜਿਕ ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੱਧ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਮਰਦ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਵੱਧ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਵਾਰ ਅੰਤਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਰਗ ਹੀ ਵੱਧ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ।
ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਝਿਜਕ ਅਤੇ ਚੁੱਪੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਰੀਰਕ ਬਿਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਚੁੱਪੀ ਕਈ ਵਾਰ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਲਤ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣੇ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਬਿਨਾਂ ਡਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕੇ। ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਨਾ ਮਰਦ ਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਔਰਤ ਦਾ—ਇਹ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰੀਏ ਕਿ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਕਿਸ ਕੋਲ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜੀਏ ਜੋ ਚੁੱਪਚਾਪ ਅੰਦਰੋਂ ਟੁੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਸੁਣਨਾ ਸਿੱਖ ਲਵੇਗਾ, ਸਮਝਣਾ ਸਿੱਖ ਲਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣਾ ਸਿੱਖ ਲਵੇਗਾ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰ ਸਕਾਂਗੇ।
ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਵੱਧ ਤਣਾਅ ਕਿਸ ਕੋਲ ਹੈ; ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਅੱਜ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ, ਹਰ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
-
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ, ਲੇਖਕ
bhangoo1164@gmail.com
9815752449
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.