ਚੇਤਨ ਸ਼ਰਮਾ: ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਜ ਹੈ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹੈਟ੍ਰਿਕ
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ
ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਖਿਡਾਰੀ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਲ ਸਿਰਜੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਬਕਾ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਚੇਤਨ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ, ਸਵਿੰਗ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚੇਤਨ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰੇਮੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
1987 ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਈ।
ਚੇਤਨ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਜਨਵਰੀ 1966 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਤੇਜ਼-ਮੱਧਮ ਗਤੀ ਦੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨਾਲ ਵੀ ਨਾਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚਾ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 7 ਦਸੰਬਰ 1983 ਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ, ਜਦਕਿ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਮੋਹਸਿਨ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਆਊਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਿਆ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹ ਕਪਿਲ ਦੇਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਬਣ ਗਏ।
ਚੇਤਨ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਆਇ 1985 ਅਤੇ 1986 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। 1985 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਆਫ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1986 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਿਆਂ ਬਰਮਿੰਘਮ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 10 ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਪਾਰੀ 6 ਵਿਕਟਾਂ 58 ਦੌੜਾਂ ਸੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 10 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਬਣੇ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨਾਲ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਨੂੰ ਸ਼ਾਰਜਾਹ ਵਿਖੇ ਖੇਡੇ ਗਏ ਆਸਟ੍ਰੇਲ-ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਖੇਡੇ ਗਏ ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਗੇਂਦ ’ਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਚਾਰ ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਕਪਤਾਨ ਕਪਿਲ ਦੇਵ ਨੇ ਆਖ਼ਰੀ ਓਵਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਚੇਤਨ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਗੇਂਦ ’ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਜਾਵੇਦ ਮੀਆਂਦਾਦ ਨੇ ਛੱਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਚੇਤਨ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਪਰ ਇਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਿਨ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1987 ਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਜਾ ਰਹੇ ਰਿਲਾਇੰਸ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਸਨ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਪਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਚੇਤਨ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਗੇਂਦਾਂ ’ਤੇ ਕੇਨ ਰਦਰਫੋਰਡ, ਇਆਨ ਸਮਿਥ ਅਤੇ ਈਵਨ ਚੈਟਫੀਲਡ ਨੂੰ ਬੋਲਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵੀ ਬਣੇ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਤਿੰਨੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਬੋਲਡ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੇਤਨ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ। 1989 ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਬਾਦ 101 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਾਰੀ ਖੇਡੀ। ਇਸ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 96 ਗੇਂਦਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਇਕਲੌਤਾ ਸੈਂਕੜਾ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਟੀਮ ਲਈ ਬੱਲੇ ਨਾਲ ਵੀ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ 23 ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ 396 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ 65 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 67 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਦੇ ਨਾਲ 456 ਦੌੜਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ। ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 58 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰਫ਼ਨਮੌਲਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਖੇਡ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਚੇਤਨ ਸ਼ਰਮਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਨਿਭਾਈ। ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ (ਬੀਸੀਸੀਆਈ) ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਰਸ਼ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਚੋਣਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟਿੰਗ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਚੇਤਨ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਫ਼ਰ ਕਈ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਿਹਾ। ਸ਼ਾਰਜਾਹ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਦ ਮੀਆਂਦਾਦ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਗੇਂਦ ’ਤੇ ਛੱਕਾ ਅਤੇ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈਟ੍ਰਿਕ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਇਤਿਹਾਸ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦਾ। ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚੇਤਨ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
-
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ , writer
bhangoo1164@gmail.com
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.