ਮੈਦਾਨ ’ਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ‘ਥ੍ਰੋਅਰ’—ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
---1954 ’ਚ ਸ਼ਾਟਪੁੱਟ ਤੇ ਡਿਸਕਸ ਥ੍ਰੋਅ ਦੋਵੇਂ ’ਚ ਸੋਨਾ, ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ’ਚ ਕੁੱਲ 5 ਤਮਗੇ; 1999 ’ਚ ਮਿਲਿਆ ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡ
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ
ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਨਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅੱਜ ਵੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਭਗਤਾ ਭਾਈ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਂ ਹੈ। ਸ਼ਾਟਪੁੱਟ ਅਤੇ ਡਿਸਕਸ ਥ੍ਰੋਅ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ।
ਬਰਾੜ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1927 ਨੂੰ ਭਗਤਾ ਭਾਈ, ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਟਪੁੱਟ ਤੇ ਡਿਸਕਸ ਥ੍ਰੋਅ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਰਹੇ। ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਯਾਦਗਾਰ ਰਿਹਾ।
ਮਨੀਲਾ 1954—ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਬਲ ਸੋਨਾ
1954 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਬਰਾੜ ਨੇ ਉਹ ਕਾਰਨਾਮਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਾਟਪੁੱਟ ਵਿੱਚ 14.14 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਿਸਕਸ ਥ੍ਰੋਅ ਵਿੱਚ ਵੀ 43.37 ਮੀਟਰ ਦੀ ਥ੍ਰੋਅ ਨਾਲ ਸੋਨਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਇੱਕੋ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਟਪੁੱਟ ਅਤੇ ਡਿਸਕਸ ਥ੍ਰੋਅ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੇ।
ਇਹ ਉਪਲਬਧ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ।
ਟੋਕੀਓ 1958—ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਕਾਂਸੀ ਵੀ
1958 ਦੀਆਂ ਟੋਕੀਓ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਰਾੜ ਦੀ ਫਾਰਮ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਟਪੁੱਟ ਵਿੱਚ 15.04 ਮੀਟਰ ਦੀ ਥ੍ਰੋਅ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਡਿਸਕਸ ਥ੍ਰੋਅ ਵਿੱਚ 45.67 ਮੀਟਰ ਨਾਲ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਰਿਹਾ।
ਜਕਾਰਤਾ 1962—ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਤਮਗਾ
1962 ਦੀਆਂ ਜਕਾਰਤਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾੜ ਨੇ ਡਿਸਕਸ ਥ੍ਰੋਅ ਵਿੱਚ 47.01 ਮੀਟਰ ਦੀ ਥ੍ਰੋਅ ਨਾਲ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤ ਸੀ।
ਇਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਤਮਗਾ-ਝੋਲੀ 3 ਸੋਨੇ, 1 ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ 1 ਚਾਂਦੀ—ਕੁੱਲ 5 ਤਮਗਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਕੌਮੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਤੋਂ ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡ ਤੱਕ
1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਰਾੜ ਨੇ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਉਪਲਬਧ ਜੀਵਨੀ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਸ਼ਾਟਪੁੱਟ ਅਤੇ ਡਿਸਕਸ ਥ੍ਰੋਅ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਰਹੇ; ਡਿਸਕਸ ਵਿੱਚ 1954, 1958 ਅਤੇ 1959 ਦੀਆਂ ਕੌਮੀ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਖੇਡ-ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ “ਕੈਪਟਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਮੇਜਰ (ਰਿਟਾਇਰਡ) ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਸਿੰਘ” ਦਾ ਨਾਂ 1999 ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।
ਆਖਰੀ ਦੌਰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਭਰਿਆ ਰਿਹਾ
ਬਰਾੜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਦੌਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ ਜਿੰਨਾ ਸੁਖਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਪਲਬਧ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਪਾਹਜਤਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 22 ਮਾਰਚ 2007 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਭਗਤਾ ਭਾਈ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ, ਦੋ ਇਵੈਂਟ, ਤਿੰਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਿਰਫ਼ ਤਮਗਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਲਈ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਜਦੋਂ ਅੱਜ ਵਰਗੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਸਪੋਰਟਸ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤਿਆਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ਾਟਪੁੱਟ ਅਤੇ ਡਿਸਕਸ ਥ੍ਰੋਅ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਇਹ ਤਾਕਤਵਰ ਥ੍ਰੋਅਰ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਖਾਸ ਥਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥ੍ਰੋਇੰਗ ਇਵੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ। 1954 ਦਾ ਮਨੀਲਾ ਡਬਲ-ਗੋਲਡ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰ ਉਪਲਬਧੀ ਹੈ।
Sukhminder bhangoo
Staff Correspondent
Babushahi News Network, Ludhiana 09815752449
Bhangoo1164@gmail.Com
-
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ , writer
bhangoo1164@gmail.com
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.