ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਕਾਰਬਨ ਤੱਕ! ਹਾਕੀ ਸਟਿਕ ਬਦਲੀ ਤਾਂ ਖੇਡ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵੀ ਬਦਲੀ
-ਮਟੀਰੀਅਲ ਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਹਾਕੀ ਸਟਿਕ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਪਾਵਰ, ਕੰਟਰੋਲ ਤੇ ਸਪੀਡ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਹਥਿਆਰ
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ
ਹਾਕੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਡ੍ਰਿਬਲ ਕਰਨਾ, ਤੇਜ਼ ਪਾਸ ਦੇਣਾ, ਰਿਵਰਸ ਹਿੱਟ ਲਗਾਉਣਾ ਜਾਂ ਪੈਨਲਟੀ ਕਾਰਨਰ ’ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਡ੍ਰੈਗ-ਫਲਿਕ ਕਰਨਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਟਿਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਹਾਕੀ ਸਟਿਕ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸਧਾਰਨ ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਛੜੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਟੀਰੀਅਲ ਸਾਇੰਸ, ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।
ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਸਟਿਕ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਪੁਰਾਣੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਸਟਿਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਸੀ। ਐਸ਼ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਲਬਰੀ (ਤੂਤ) ਦੀ ਲੱਕੜ ਨੇ ਵੀ ਹਾਕੀ ਸਟਿਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਸਟਿਕ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ‘ਫੀਲ’ ਅਤੇ ਗੇਂਦ ’ਤੇ ਵਧੀਆ ਟੱਚ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਸਟਿਕਾਂ ਜਿੰਨੀ stiffness ਅਤੇ power ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ- ਫਾਈਬਰਗਲਾਸ ਦੀ ਐਂਟਰੀ
ਹਾਕੀ ਸਟਿਕ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਮੋੜ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਫਾਈਬਰਗਲਾਸ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਟਿਕ ਦੀ durability ਅਤੇ performance ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਆਇਆ। ਅਗਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਅਤੇ ਅਰਾਮਿਡ ਫਾਈਬਰ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਵਧਣ ਲੱਗੀ।
ਕਾਰਬਨ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਪਾਵਰ ਦਾ ਖੇਡ
ਆਧੁਨਿਕ ਸਟਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਫਾਈਬਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਣ ਨਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ stiffness ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਟਿਕ ਗੇਂਦ ’ਤੇ ਵੱਧ energy transfer ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹਿੱਟਿੰਗ ਤੇ ਸ਼ਾਟਾਂ ਵਿੱਚ power ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ stiffness ਹਰ ਖਿਡਾਰੀ ਲਈ ਆਪਣੇ-ਆਪ ‘ਬਿਹਤਰ’ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਕਿਉਂਕਿ ball control, touch, vibration ਅਤੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।
ਅਰਾਮਿਡ ਤੇ ਫਾਈਬਰਗਲਾਸ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀ?
ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਸਟਿਕ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਰਬਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਫਾਈਬਰਗਲਾਸ durability ਅਤੇ vibration damping ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਰਾਮਿਡ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ vibration control ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਾਈਬਰਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਲੇਅਰਿੰਗ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ stiffness, power, feel ਅਤੇ durability ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵੀ ਬਦਲਿਆ—ਸਿਰ ਤੋਂ ਬੋਅ ਤੱਕ
ਸਿਰਫ਼ ਮਟੀਰੀਅਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਟਿਕ ਦਾ head shape ਅਤੇ shaft ਦਾ bow ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਬਦਲਿਆ ਹੈ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ hook, midi ਅਤੇ J-shaped designs ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ low-bow designs ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ drag-flicking ਵਰਗੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਲਈ ਸਟਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ।
ਕਾਰਬਨ ਸਟਿਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦਾ ਅਹਿਮ ਅਧਿਆਇ
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ Powerhouse Collection ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, Talon Technology ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ-ਫਾਈਬਰ ਆਧਾਰਿਤ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਸਟਿਕ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1987 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ carbon-fibre field hockey stick ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਾਸ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਹਾਕੀ ਸਟਿਕਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦੌਰ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਬਣਿਆ।
ਅੱਜ ਦੀ ਸਟਿਕ ਅੰਦਰੋਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ?
ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਸਟਿਕ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਾਈਬਰਾਂ ਅਤੇ resin-based composite construction ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਤਾਕਤ, stiffness, energy transfer, ball control ਅਤੇ vibration response ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੰਤੁਲਨ ਮਿਲੇ। ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ stick ਦੀ stiffness ਅਤੇ impact location ਵਰਗੇ ਕਾਰਕ ball velocity ਅਤੇ energy transfer ’ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
‘ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਾਰਬਨ’ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ‘ਬਿਹਤਰ ਸਟਿਕ’ ਨਹੀਂ
ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਬਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਜਿੰਨੀ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਸਟਿਕ ਉੱਨੀ ਹੀ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ stiffness ਅਤੇ power ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖਿਡਾਰੀ ਲਈ ਸਹੀ ਸਟਿਕ ਦੀ ਚੋਣ ਉਸ ਦੀ playing style, skill level, position ਅਤੇ ball-control ਦੀ ਲੋੜ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖਰੇ ਮਟੀਰੀਅਲਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੀ ਸਟਿਕ ਦੀ ਪੂਰੀ performance ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਯਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ
ਹਾਕੀ ਸਟਿਕ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬੇਅੰਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕਦੀ। ਖੇਡ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਟਿਕ ਦੇ ਆਕਾਰ, ਭਾਰ, bow ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ’ਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ manufacturers ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ power ਬਣਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ power, control ਅਤੇ feel ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਹਾਕੀ ਸਟਿਕ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਕਾਰੀਗਰ ਵੱਲੋਂ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਕੱਟ-ਢਾਲ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਇਹ ਇੱਕ high-performance composite sporting instrument ਹੈ। ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਫਾਈਬਰਗਲਾਸ, ਫਿਰ ਕਾਰਬਨ ਅਤੇ ਅਰਾਮਿਡ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹਾਕੀ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦਾ ਵੀ ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਮੈਦਾਨ ’ਤੇ ਫਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ—ਉਹ ਸਟਿਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਰ fibre, ਹਰ layer ਅਤੇ ਹਰ millimetre ਦੇ design ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੁਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
-
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ , ਲੇਖਕ
bhangoo1164@gmail.com
9815752449
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.