ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਐਂਡਰਾਇਡ ਐਪ ਲਾਂਚ
ਪਟਿਆਲਾ 21 ਫ਼ਰਵਰੀ, 2026: ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਉਤਥਾਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਅੱਜ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਐਂਡਰਾਇਡ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਲਾਂਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਪ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟੈਕਨੀਕਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਆਫ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਂਗਵੇਜ, ਲਿਟਰੇਚਰ ਐਂਡ ਕਲਚਰ ਵੱਲੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਐਪ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਡਾ. ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ “ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ” ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਐਪ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸਾਡੇ ਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਦਮ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਖੋਜਕਰਤਿਆਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।”
ਇਹ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ 2002 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ ਲੈਕਸਿਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੰਜਾਬੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 35,679 ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ 1,29,834 ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਡਾਟਾਬੇਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਐਪ ਦੋਹਰੇ ਲਿਪੀ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਦੋਹਾਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਖੋਜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਐਂਟਰੀ ਲਈ ਆਡੀਓ ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਫ਼ਲੇਕਸਿਬਲ ਸਰਚ ਵਿਵਸਥਾ ਹੇਠ ਕਨਸੋਨੈਂਟ-ਆਧਾਰਿਤ (ਫ਼ਜ਼ੀ) ਖੋਜ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਬਿਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਵਰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਿਵਰਸ ਲੁਕਅਪ ਸਹੂਲਤ ਰਾਹੀਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਰਥ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਖੋਜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸੰਕਲਪਨਾ ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲਹਿਲ, ਸੰਸਥਾਪਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਮੌਜੂਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ. ਧਰਮਵੀਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇਸ ਐਪ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਹਰਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਕੌਰ (ਮੁਖੀ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਕਸਿਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿਭਾਗ), ਡਾ. ਤੇਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ, ਡਾ. ਅੰਕੁਰ ਰਾਣਾ, ਰਾਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਚਾਹਲ, ਰਾਕੇਸ਼ ਦਵਾਰਾ, ਡਾ. ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤਨਵੀਰ ਅਖ਼ਤਰ ਨੇ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਐਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਏਗੀ।