ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤਕ ਯਾਦ ਰਹੇਗਾ ਕਬੱਡੀ ਦਾ ਬੇਤਾਜ਼ ਬਾਦਸ਼ਾਹ- ਹਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਬਾਜਾਖਾਨਾ
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਾਂ-ਖੇਡ ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹਰਜੀਤ ਬਾਜਾਖਾਨਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਧਾਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਤਾਕਤ, ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਫੁਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਜਾਫੀਆਂ ਨੂੰ ਚਕਮਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਦਾ ਜਲਵਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੱਕ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।
ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਰਜੀਤ ਬਾਜਾਖਾਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦਾ ਜਨਮ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਾਜਾਖਾਨਾ ਵਿੱਚ ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਦਸੰਬਰ 1971 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੀ ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਡ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਤਾਕਤਵਰ ਨੌਜਵਾਨ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸਪੋਰਟਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ। ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਮਿਲੀ। ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਕੌਮੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤਗ਼ਮੇ ਜਿੱਤੇ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਫੀ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਧਾਵੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਟੀਮ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਕਲਾ ਸੀ।
ਹਰਜੀਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਸ ਦੀ ਧਾਵੀ ਵਜੋਂ ਖੇਡ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਟੀਮ ਦੇ ਪਾਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜਾਫੀਆਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਬੱਡੀਆਂ ਦੇਖਣ ਲਈ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਧਾਵੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਇਨਾਮ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਬੱਡੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦਾ ਇਨਾਮ ਲੱਗਣ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਬੱਡੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਬੂਤ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਕਈ ਕਬੱਡੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਦੇਖਣ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਬੱਡੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ।
ਹਰਜੀਤ ਬਾਜਾਖਾਨਾ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਬੱਡੀ ਖੇਡਣ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਕੱਦ ਛੇ ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਅਤੇ ਭਾਰ ਲਗਭਗ 110 ਤੋਂ 120 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਭਾਰੀ ਸਰੀਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਉਸ ਦਾ ਨਿਮਰ ਸੁਭਾਅ ਸੀ। ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਭਾਰੂ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹਰਜੀਤ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੱਸਮੁੱਖ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪੜਾ ਇਨਸਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਰਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਧੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।
ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਬੱਡੀ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦੁਖਾਂਤ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1998 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਬੱਡੀ ਜਗਤ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸਦਮਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਖੇਡ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਧਾਵੀ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਥਾਂ ਭਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਿੰਡ ਬਾਜਾਖਾਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਰਜੀਤ ਬਾਜਾਖਾਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਬੱਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਉਸ ਦੌਰ ਦੀ ਕਬੱਡੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਖੇਡ ਦੇਖਣ ਲਈ ਲੋਕ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਾਵੇਂ ਛੋਟੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

-
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ, Staff Correspondent Ludhiana Babushahi News Network
Bhangoo1164@gmail.com
9815752449
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.