ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਹਾੜਾ 15 ਅਗਸਤ 1947:-ਭਾਰਤ ਮਹਾਨ ਕਿ ਕੁਝ....
ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਤੱਕ ਦਾ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ , ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
ਸਿਆਸੀ ਲਾਹਾ ਲੈ ਗਏ ਆਗੂ
-ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ, ਸੱਤਾ ਆਈ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥ
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ-
ਔਕਲੈਂਡ, 13 ਅਗਸਤ 2026:-15 ਅਗਸਤ 1947 ਦਾ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦੇਖਿਆ। ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲੱਖਾਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਸਲ ਫਾਇਦਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗੇ।
ਭਾਰਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ ਗੁਲਾਮ?: 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਮਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਭਾਰਤ ਆਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਏਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਫੁੱਟ ਪਾਓ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾ ਕੇ 1757 ਦੀ ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ 1764 ਦੀ ਬਕਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਕੇ ਬੰਗਾਲ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1849 ਵਿੱਚ ਏਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। 1857 ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸਿੱਧਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਤਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਰੋਲ: ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ 1907 ਦਾ ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ ਅੰਦੋਲਨ, 1913 ਦੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ, 1919 ਦਾ ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਸਾਕਾ, 1920-21 ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਮੋਰਚੇ, ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਘਟਨਾ ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਮਹਿਜ਼ 1.5 ਫੀਸਦੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 90 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਸ਼ਹੀਦ ਉਧਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਵਰਗੇ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨਿਛਾਵਰ ਕੀਤੀਆਂ।
ਸਰਕਾਰੀ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ: ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਭਿਲੇਖਾਗਾਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ (india.gov.in) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:
1. ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੁੱਲ 121 ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 93 ਸਿੱਖ ਸਨ।
2. ਉਮਰ ਕੈਦ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ 2626 ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 2147 ਸਿੱਖ ਸਨ।
3. ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕੇ 1919 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ 1300 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 799 ਸਿੱਖ ਸਨ।
4. ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਕਲਕੱਤਾ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ 113 ਵਿੱਚੋਂ 67 ਸਿੱਖ ਸਨ।
5. ਕੁਕਾ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ 91 ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਮੋਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਿੱਤੀ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਇਦਾ: ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉੱਚ-ਸਿਆਸੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਰਿਆਸਤੀ ਘਰਾਣਿਆਂ, ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਮ ਜਨਤਾ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਭੋਗੀ।
ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਂਗਰਸੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ: ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਾਗਡੋਰ ਮਿਲੀ।
ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਪਰਿਵਾਰ: ਸਿੱਖ ਲੀਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿਆਸੀ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਕੜ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਰਿਆਸਤੀ ਰਾਜਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ) ਨੂੰ ਰਾਜਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਅਹੁਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
1947 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਨਵੀ ਉਜਾੜਾ ਅਤੇ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ
1947 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਅਤੇ ਹਿਜਰਤ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਉਜਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 1.4 ਕਰੋੜ ਤੋਂ 1.8 ਕਰੋੜ (14 ਤੋਂ 18 ਮਿਲੀਅਨ) ਲੋਕ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਏ:
ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਵਾਲੇ: ਲਗਭਗ 72 ਲੱਖ ਤੋਂ 75 ਲੱਖ (7.2 ਤੋਂ 7.5 ਮਿਲੀਅਨ) ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਉਜੜ ਕੇ ਭਾਰਤ ਆਏ।
ਆਮ ਜਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ: ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਆਮ ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਵੰਡ ਦਾ ਦੰਗਾ, ਕਤਲੇਆਮ ਅਤੇ ਬੇਘਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਦ ਹੰਢਾਇਆ। ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਆਮ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਾਮ ਹੀ ਮਿਲੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿਆਸੀ ਲਾਹਾ ਅਤੇ ਪਾਵਰ ਕੰਟਰੋਲ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਆ।
ਸਿੱਟਾ: 15 ਅਗਸਤ 1947 ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਨਮੋਲ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗੇ, ਪਰ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ’ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਸਾਡਾ ਸਭ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ।
-
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ-, writer
hsbasiala25@gmail.com
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.