15 ਮਈ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ - ਸਾਂਝੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ, ਸੇਵਾ, ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ, ਸਾਂਝੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਿਵਸ
-ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ-
ਔਕਲੈਂਡ, 14 ਮਈ, 2026:-ਪਰਿਵਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ 15 ਮਈ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਣਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਸਥਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ‘ਵਸੁਧੈਵ ਕੁਟੁੰਬਕਮ’ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ;
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਕਲਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਾਂਝ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪੂਰਾ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਕੱਠ, ਸਾਂਝੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਇਸ ਦਿਵਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੁੱਲ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਝਲਕ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਇੱਕੋ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ;
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਰਗੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ (Nuclear Families) ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵੱਧ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਓਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਮੂਲ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੈ, ਵਿੱਚ ‘ਵਾਨਾਉ’ (Whanau) ਭਾਵ ਵਧੇ ਹੋਏ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ; ਮਾਓਰੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ, ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਸਾਂਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਗਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ‘ਨਾਮ ਜਪਣ, ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛਕਣ’ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ; ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸੇਵਾ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ; ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ‘ਹਸੰਦਿਆ ਖੇਲੰਦਿਆ ਪੈਨੰਦਿਆ ਖਾਵੰਦਿਆ ਵਿਚੇ ਹੋਵੈ ਮੁਕਤਿ’; ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਗੁਰਬਾਣੀ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਨਹੀਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਫਰਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ;
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ‘ਸਰਬੰਸ’ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉੱਚੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਿਵਸ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਰਹੀਏ, ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਬਲ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
-
-ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ-, writer
hsbasiala25@gmail.com
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.