“ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਧੜਕਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਸਾਧਕ- ਡਾ. ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ”
ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਟਾਂਡਾ
ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ‘ਚ ਕੁਝ ਤਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਚਮਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਨਾਮ ਹੈ—ਇੱਕ ਸੋਚ, ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ, ਇੱਕ ਅਡਿੱਗ ਧਾਰਾ—ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਲਿਖਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਵੀ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਕਿਸੇ ਆਮ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਮ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਵਰਗੀ ਹੈ—ਤਿੱਖੀ, ਸੱਚੀ ਤੇ ਬੇਖੌਫ਼। ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਣ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਰਾਹ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਲਗੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲਿਖਤ ਝੂਠ ਦੇ ਪੜਦੇ ਹਟਾ ਕੇ ਸੱਚ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰ ਕਾਗਜ਼ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ‘ਤੇ ਲਿਖੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਦਿਲਗੀਰ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਹੈ—ਗਹਿਰੀ, ਅਥਾਹ ਅਤੇ ਅਨੰਤ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਖੋਜ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ‘ਚ ਕੈਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਬੀਤੇ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਪਰਛਾਈਆਂ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਵੇਚਨਾ, ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਪਰਤ ਦਰ ਪਰਤ ਸੱਚ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੇਅੰਤ ਲਿਖਤਾਂ—ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਕਿਤਾਬ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਸੋਚਣ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਖੋਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦਿਲਗੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਹੈ—ਇਹ ਕਦੇ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਉਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਲਪੇਟਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕੌਂਧ ,ਅਚਾਨਕ ਚਮਕ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਝੰਝੋੜ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ—ਨਾ ਝੁਕਣ ਵਾਲੀ, ਨਾ ਡਰਣ ਵਾਲੀ।
ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹਨ ਜੋ ਹਨ੍ਹੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਧੱਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਡਾ. ਦਿਲਗੀਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਢੰਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨਾ ਨਹੀਂ, ਪਰਖਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੱਚ ਅਕਸਰ ਧੁੰਦ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਡਾ. ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ ਇੱਕ ਚਿਰਾਗ਼ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਜੋ ਰਾਹ ਵੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਇੱਕ ਅਵਾਜ਼ ਹੈ—ਜੋ ਖਾਮੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਅੱਗ ਹੈ—ਜੋ ਬੁਝਦੀ ਨਹੀਂ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਡਾ. ਦਿਲਗੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ-ਯੁੱਗ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਜੋ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਲਈ ਹੈ।
image.pngਸੰਪਰਕ+61 412913021
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਖੇਤੀ ਮਾਹਰ
ਡਾਇਰੈਕਟਰ
ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪੀਠ
ਪ੍ਰਧਾਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਸਿਡਨੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ
ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ
-
ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਟਾਂਡਾ,
drtanda101@gmail.com
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.