ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਨੂੰਨ-ਯਾਤਰੀ ਖੱਬੇ, ਭਾਰੀ ਕੰਮ ਸੱਜੇ
ਜਾਣਕਾਰੀ! ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋ?
-ਆਧੁਨਿਕ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਅਦਿੱਖ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੰਧ ਹੈ ਇਹ ਸਿਸਟਮ।
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ-
ਔਕਲੈਂਡ, 17 ਜੁਲਾਈ 2026:-ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੋਇੰਗ ਜੈੱਟਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਵੀ ਕਈ ਰਾਜ਼ ਛਿਪੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਸਭ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਪੱਖੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਹੈ: ਅਸੀਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ (ਪੋਰਟ) ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬੰਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਚੱਪੂ (ਪਤਵਾਰ) ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਪਰ ਕੀ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਏਰੋਸਪੇਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਬੋਇੰਗ ਅਤੇ ਏਅਰਬੱਸ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ? ਜਵਾਬ ਹੈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਮਿਆਰ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੈਂਪ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਰਨਵੇਅ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਨਿਯਮ: ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬਾਹਰ ਦੇਖੋਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ। ਆਧੁਨਿਕ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਯਾਤਰੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਕੰਮ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ।
ਸੱਜਾ ਪਾਸਾ (ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਸਾ): ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਾਰਗੋ ਲੋਡਰ, ਸਾਮਾਨ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ, ਕੇਟਰਿੰਗ ਟਰੱਕ ਅਤੇ ਤੇਲ ਭਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਖੱਬਾ ਪਾਸਾ (ਯਾਤਰੀਆਂ ਦਾ ਪਾਸਾ): ਇਸ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਜੈੱਟ ਬ੍ਰਿਜ, ਹਵਾਈ ਪੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭੀੜ ਜਾਂ ਜੈੱਟ ਬ੍ਰਿਜ ਦੀ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਕੇਟਰਿੰਗ ਲਿਫਟਾਂ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਲੋਡ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰੀ ਗਰਾਊਂਡ ਸਰਵਿਸ ਇਕੁਇਪਮੈਂਟ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਯਾਤਰੀ ਦੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰਮਾਤਾ ਦਾ ਬਲੂਪ੍ਰਿੰਟ: ਕਾਕਪਿਟ ਦੇ ਮਿਆਰ
ਬੋਇੰਗ ਅਤੇ ਏਅਰਬੱਸ ਵਰਗੇ ਜਹਾਜ਼ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ, ਬੋਰਡਿੰਗ (ਜਹਾਜ਼ ਚੜ੍ਹਨ) ਲਈ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਕਾਕਪਿਟ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਕਪਤਾਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ: ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਕਾਕਪਿਟ ਦੀ ਖੱਬੀ ਸੀਟ ’ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਟਰਮੀਨਲ ਗੇਟ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਪਤਾਨ ਦੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਜੈੱਟ ਬ੍ਰਿਜ ਜਾਂ ਗਾਈਡੈਂਸ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਸੇਧ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਣ ਨਾਲ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸਹੀ ਨਜ਼ਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜ ਜਾਵੇ।
ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ: ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨਿਕਾਸ (ਬਚਾਅ ਦੁਆਰ) ਅਤੇ ਸਰਵਿਸ ਪਹੁੰਚ (ਕੇਟਰਿੰਗ ਕਾਰਟਾਂ ਲਈ) ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਯਾਤਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਜਿਹਾ ਜਹਾਜ਼ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਚਾਹੇ ਜੋ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬੋਰਡ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਜਗਤ ਇਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ। ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਹਰ ਵੱਡਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਟਰਮੀਨਲ ਭੌਤਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਬੋਰਡਿੰਗ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੈੱਟ ਬ੍ਰਿਜ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਘੁੰਮ ਕੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅਗਲੇ-ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ-ਖੱਬੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕਣ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ’ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ-ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਦਾ ਖਰਚਾ ਆਵੇਗਾ। ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਜੈੱਟ ਬ੍ਰਿਜ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘੋਗੇ, ਤਾਂ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖਿਓ। ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ, ਤੁਸੀਂ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੀ ਮੁੜੋਗੇ। ਭਾਵੇਂ ਵਪਾਰਕ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ’ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਦਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੈੱਟ ਇੰਜਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਝਾਤ ਮਾਰਨੀ ਪਵੇਗੀ—ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਨਤ ਆਵਾਜਾਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਾਦਬਾਨਾਂ ਅਤੇ ਚੱਪੂਆਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਸੀ।
ਸਮੁੰਦਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ
ਆਧੁਨਿਕ ਪਤਵਾਰ (ਰੂਡਰ) ਦੀ ਕਾਢ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ—ਰੋਮਨ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਾਈਕਿੰਗ ਲੌਂਗਸ਼ਿਪਾਂ ਤੱਕ—ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਚੱਪੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਲਾਹ ਸੱਜੇ-ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਬੋਰਡ (ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਦਲ ਕੇ ਸਟਾਰਬੋਰਡ ਸ਼ਬਦ ਬਣ ਗਿਆ) ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚਲਾਉਣਾ ਹੈ।
ਲੱਕੜ ਦੇ ਘਾਟਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਚੱਪੂ ਨੂੰ ਟੁੱਟਣ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, ਕਪਤਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨਾਲ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀ, ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਰਸਦ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮਲਾਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੋਰਟ ਸਾਈਡ ਕਿਹਾ—ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਬੰਦਰਗਾਹ (ਪੋਰਟ) ਵੱਲ ਦਾ ਪਾਸਾ।
ਜਦੋਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਚੀਜ਼ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੱਜ ਦਾ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਦਾ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਉਦਯੋਗ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਫੈਸਲੇ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ‘ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ’ (ਲੈਫਟ-ਵਿੰਗ) ਅਤੇ ‘ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ’ (ਰਾਈਟ-ਵਿੰਗ)
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਅਸੀਂ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ—ਜਿਵੇਂ ‘ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ’ (ਲੈਫਟ-ਵਿੰਗ) ਅਤੇ ‘ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ’ (ਰਾਈਟ-ਵਿੰਗ)—ਉਹ 1789 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ ਬੈਠਣ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤ: ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ, ਮੈਂਬਰ ਆਪਣੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਗਏ ਸਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਰਾਜੇ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਸਨ, ਉਹ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠੇ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਸਨ, ਉਹ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠੇ।
ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਾਸਨ: ਅੱਜ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸੰਸਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਵੰਡ ਇੱਕ ਮਿਆਰ ਹੈ। ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ (ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ) ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ (ਜੋ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ) ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਦ (ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸਦਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਯਾਨੀ ਸਪੀਕਰ (Speaker) ਦੀ ਸੀਟ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:
ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ (Speaker’s Right):
ਸਰਕਾਰ (Government)ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੈਂਚ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਧਿਰ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਜਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਗੱਠਜੋੜ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮੂਹਰਲੀਆਂ ਸੀਟਾਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਰੰਟ ਬੈਂਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ’ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (Prime Minister) ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਾਲੀਆਂ ਸੀਟਾਂ (ਬੈਕ ਬੈਂਚ) ’ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਆਮ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (MPs) ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ (Speaker’s Left):
ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ (Opposition)ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੈਂਚ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਸੇ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੂਜੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਬੈਠਦੀਆਂ ਹਨ।ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੀ ਟੇਬਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਹਮਣੇ, ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ (Leader of the Opposition) ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਫਰੰਟ ਬੈਂਚਾਂ ’ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ‘ਸ਼ੈਡੋ ਕੈਬਨਿਟ’ (ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰੇ) ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਬਾਕੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਕ੍ਰਾਸਬੈਂਚ (Crossbenches):
ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਦਾਂ ਵਿੱਚ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਜਾਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆ), ਜਿਹੜੇ ਮੈਂਬਰ ਨਾ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਜਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ), ਉਹ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਕੋਨੇ ਵਾਲੇ ਬੈਂਚਾਂ ’ਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਕ੍ਰਾਸਬੈਂਚ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੈਂਬਰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵਾਲੇ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।