ਪੋਲਿਓ ਦੀ ਪੀੜ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਫ਼ਤਿਹ ਤੱਕ: ਪੈਰਾ-ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਦੀ ਰਾਣੀ ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਦਾਸਤਾਨ
-----ਮਾਂ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ, ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਨਾ ਰੋਕ ਸਕੀਆਂ ਹੌਸਲਿਆਂ ਦੀ ਉਡਾਣ; ਐੱਸ.ਐੱਲ.-3 ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਨੰਬਰ-1 ਬਣ ਕੇ ਰਚਿਆ ਇਤਿਹਾਸ
ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਮਗਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਸੰਘਰਸ਼, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਪੈਰਾ-ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਦੀ ਸਟਾਰ ਖਿਡਾਰਨ ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਓ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਐੱਸ.ਐੱਲ.-3 ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਨੰਬਰ-1 ਪੈਰਾ-ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਬਣ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਪੈਰਿਸ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ-2024 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਰਾਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਔਖਾਈ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੀ।
ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ ਬਚਪਨ
18 ਸਤੰਬਰ 1995 ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਬਾਜਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦਾ ਬਚਪਨ ਆਮ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਓ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸੱਜੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਸਰੀਰਕ ਦਿੱਕਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ।
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਸਦਮਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਕਵਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮੁਰਝਾਉਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਭਰਾ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਮਾ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਵੀ ਹਰ ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਚੱਟਾਨ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੰਤੁਲਨ
ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਕਲਾ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਡਾ. ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਹੈਬਿਲੀਟੇਸ਼ਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਗਨ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦਿਆਂ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਆਰਮ-ਰੈਸਲਿੰਗ ਤੋਂ ਪੈਰਾ-ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦਾ ਖੇਡ ਸਫ਼ਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਰਮ-ਰੈਸਲਿੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਇਆ, ਪਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੁਝ ਵੱਡਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੈਰਾ-ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ।
ਸਾਲ 2018 ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਲੱਤ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਸਰੀਰਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਧਾਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੂਰੀ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੈਰਾ-ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਮਨੋਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਛੂਹਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਕੋਚ ਗੌਰਵ ਖੰਨਾ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਨੇ ਬਦਲੀ ਤਕਦੀਰ
ਮਨਦੀਪ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸਦੇ ਕੋਚ ਗੌਰਵ ਖੰਨਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਰਹੀ ਹੈ। ਲਖਨਊ ਸਥਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਿਆ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਗੌਰਵ ਖੰਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
ਗੌਰਵ ਖੰਨਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਹੇਠ ਹੀ ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ।
ਜਦੋਂ ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੈਂਕਿੰਗ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਲਹਿਰਾਇਆ ਤਿਰੰਗਾ
ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ, ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਨੇ ਐੱਸ.ਐੱਲ.-3 ਵਰਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਉਪਲਬਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤੀ ਪੈਰਾ-ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮਾਣ ਦਾ ਪਲ ਸੀ।
ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੈਰਾ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਰਵੋਤਮ ਪੈਰਾ-ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪੈਰਿਸ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਮਕੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਹ ਧੀ
ਪੈਰਿਸ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ-2024 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨਾ ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਈ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਜਜ਼ਬੇ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਨੇ ਕਰੋੜਾਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲਏ।
ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਦੇ ਮੰਚ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੀ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹੌਸਲਿਆਂ ਦੀ ਉਡਾਣ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਖੇਡ—ਦੋਵਾਂ ਮੋਰਚਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ
ਅੱਜ ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਅੱਜ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਿਹਨਤ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਈ ਮੋਰਚਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਲੱਖਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸਰੋਤ
ਪੋਲਿਓ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਨੰਬਰ-1 ਪੈਰਾ-ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਬਣਨ ਤੱਕ ਦਾ ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਅੱਜ ਲੱਖਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਟੱਲ ਹੌਸਲਾ, ਅਥਾਹ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ 'ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
"ਜਦੋਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਰਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।"