52 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਰਹੀ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ, ਫਿਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਾਪਸੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਹੈਰਾਨ"
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ
ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ (ਆਰਚਰੀ) ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਤੋਂ ਹੀ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਤੀਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕਲਾ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਖੇਡ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਹ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਾਪਸੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ 52 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਆਧੁਨਿਕ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1896 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1900 ਦੇ ਪੈਰਿਸ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਖੇਡ 1904 ਦੇ ਸੇਂਟ ਲੂਈਸ, 1908 ਦੇ ਲੰਡਨ ਅਤੇ 1920 ਦੇ ਐਂਟਵਰਪ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੇਡੀ ਗਈ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਖੇਡ ਲਈ ਕੋਈ ਸਾਂਝੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਰ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਹਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਆਖ਼ਿਰ ਕਿਉਂ ਹਟਾਈ ਗਈ ਸੀ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ?
1920 ਦੇ ਐਂਟਵਰਪ ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਕਾਰਨ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਖੇਡ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸੰਚਾਲਕ ਸੰਸਥਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ, ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਆਕਾਰ, ਸਕੋਰਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਿਯਮ ਹਰ ਵਾਰ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੌਕੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਚਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਗਲੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਕੀ ਹੋਣਗੇ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਖੇਡ ਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਘਟਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
52 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ ਲੰਮਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ
1920 ਤੋਂ 1972 ਤੱਕ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਓਲੰਪਿਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਹ ਓਲੰਪਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਡ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਖੇਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ, 1931 ਵਿੱਚ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਖੇਡ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਤੈਅ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਕੋਰਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕਸਾਰ ਬਣਾਇਆ।
ਮਿਊਨਿਖ 1972: ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਾਪਸੀ
ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੇ 1972 ਦੇ ਮਿਊਨਿਖ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1988 ਦੇ ਸਿਓਲ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ, ਜਦਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਕਸਡ ਟੀਮ ਇਵੈਂਟ ਵੀ ਜੋੜੇ ਗਏ। ਇਸ ਨਾਲ ਖੇਡ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੋਮਾਂਚਕ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣ ਗਈ।
ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ
ਆਧੁਨਿਕ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—
ਰਿਕਰਵ ਆਰਚਰੀ: ਇਹ ਓਲੰਪਿਕ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਰਵਾਇਤੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਾਲੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ: ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਟੀਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨਲ ਆਰਚਰੀ: ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਉਪਕਰਣਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਦਬਦਬਾ
ਅੱਜ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਰੀਆਈ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤੀਰ ਅੰਦਾਜੀ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। ਇੱਕੋ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤੇ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਰਕੀ ਨੂੰ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਦਿਵਾਈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਫ਼ਲਤਾ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਏਕਲਵਿਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਤੱਕ, ਧਨੁਸ਼-ਤੀਰ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਛੱਡੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ, ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਭਰਦੇ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਸਿਤਾਰੇ
ਭਾਰਤ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਧਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਈ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਆਰਚਰੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਿੰਬਾ ਰਾਮ, ਬੰਬੇਲਾ ਦੇਵੀ, ਤਰੁਣਦੀਪ ਰਾਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੀਣ ਜਾਧਵ ਵਰਗੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਕਈ ਯਾਦਗਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ
ਅੱਜ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਧੀਰਜ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਮਾਨਸਿਕ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਇੱਕਾਗਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪੈਰਿਸ ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਡ ਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 52 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖੇਡ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਨਿਯਮਾਂ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਖੇਡ ਮੁੜ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
-
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ, ਲੇਖਕ
bhangoo1164@gmail.com
9815752449
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.