ਕਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ, ਕਦੇ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ—ਫਿਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਮੋਢਿਆਂ ’ਤੇ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੈ ਇਹ ਸਰਵਣ ‘ਢੋਲੀ’
ਹਰੀਸ਼ ਮੋਂਗਾ
ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, 30-7-2026 ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਭੰਗੜੇ ਦੀਆਂ ਤਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਢੋਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਥਾਪ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜੋਸ਼ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਪ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੇਕਰ ਸਰਵਣ ਢੋਲੀ ਦਾ ਡਗਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭੰਗੜੇ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਵੀ ਤਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੱਜ ਸਰਵਣ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਭੰਗੜਾ ਮੰਚਾਂ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਢੋਲ ਵਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸਰਵਣ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਢੋਲੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਉਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ।
1 ਜਨਵਰੀ 1993 ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਸਰਵਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਢੋਲ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਇਹ ਉਸਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਜਿਓਣਾ ਰਾਮ, ਦਾਦਾ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਿਵ ਰਾਮ ਵੀ ਢੋਲ ਵਜਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਰਵਣ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਚੌਥੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੈ।
ਲਗਭਗ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਤੀਲੀ ਅਤੇ ਡਗਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਢੋਲ ’ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਥਾਪ ਲਾਈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਥਾਪ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਉਸਤਾਦ ਰਾਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਜੋਲੀ, ਉਸਤਾਦ ਰਵੀ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਬਿੱਟੂ ਤੋਂ ਢੋਲ ਦੀਆਂ ਬਰੀਕੀਆਂ ਸਿੱਖੀਆਂ। ਫਿਰ ਸਟੇਜ ਉਸਦਾ ਸਕੂਲ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਢੋਲ ਉਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ।
ਸਰਵਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਢੋਲ ਦੀ ਗੂੰਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਮਿਹਨਤ ਨੇ ਉਸਦਾ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਸੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੋਨਲ ਤੋਂ ਇੰਟਰਜ਼ੋਨਲ, ਨਾਰਥ ਜ਼ੋਨ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਉਹ ਕਈ ਟੀਮਾਂ ਨਾਲ ਢੋਲ ਵਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਭੰਗੜੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਝੂਮਰ, ਮਲਵਈ ਗਿੱਧਾ ਅਤੇ ਸੰਮੀ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਜਲਵਾ ਦਿਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬੈਸਟ ਢੋਲੀ ਐਵਾਰਡ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਭਾਨਾ ਰਾਮ ਐਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ। ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਲੋਕ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਪਰ ਸਰਵਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਹੈ।
ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮੌਕੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ। ਸਰਵਣ ਵੀ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਢੋਲ ਦੀਆਂ ਤਾਲਾਂ ਪੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਸਾਲ ਭਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਣ ਨੂੰ ਕੰਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਉਹ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਰਿਆਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਉਹ ਜਗਰਾਉਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਵੀ ਢੋਲ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਵੱਡੇ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਵਿਰਾਸਤ ਬੇਹੱਦ ਅਮੀਰ ਹੈ।
ਸਰਵਣ ਜਦੋਂ ਢੋਲ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਡਗੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ, ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਰਵਣ ਢੋਲੀ ਦਾ ਡਗਾ ਵੱਜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਭੰਗੜਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ—ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧੜਕਣ ਸੁਣਦੇ ਹਨ।
ਅਤੇ ਸਰਵਣ?
ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸੇ ਸੁਪਨੇ ਨਾਲ ਢੋਲ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਕਿ ਉਸਦੀ ਥਾਪ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਵੇ, ਲੋਕ ਕਹਿਣ—
‘ਇਹ ਸਰਵਣ ਢੋਲੀ ਦਾ ਢੋਲ ਵੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈ।’
- Download Babushahi App
-
-
