Mobile ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਓ ਹੋ ਜਾਓ ਸਾਵਧਾਨ, ਅਜਿਹੇ Alert ਕਰ ਸਕਦੇ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ Bank Account ਖਾਲੀ
ਬਾਬੂਸ਼ਾਹੀ ਬਿਊਰੋ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 30 ਅਗਸਤ 2025 : ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਮਾਰਟਫੋਨ (Smartphone) ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਬੈਂਕ, ਵਾਲਿਟ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿੰਨੀ ਸਹੂਲਤ ਵਧੀ ਹੈ, ਓਨਾ ਹੀ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ।
ਸਾਈਬਰ ਠੱਗ (Cyber Criminals) ਹੁਣ ਇੰਨੇ ਸ਼ਾਤਿਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਫ਼ੋਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਦੀ ਕਮਾਈ 'ਤੇ ਡਾਕਾ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਫ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜੀਬ ਹਰਕਤਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਬੈਂਕ ਅਕਾਊਂਟ (Bank Account) ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਫਿਰਾਕ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹਨ ਇਹ 5 ਸੰਕੇਤ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਕਰੋ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਫ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਜਾਓ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਫ਼ੋਨ ਹੈਕ (Hack) ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
1. ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਬੈਟਰੀ (Battery) ਦਾ ਜਲਦੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਬੈਟਰੀ ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫ਼ੋਨ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਗਰਮ (Overheating) ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ (Background) ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਸੂਸੀ ਐਪ (Spyware) ਜਾਂ ਮਾਲਵੇਅਰ (Malware) ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚੋਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2. ਫ਼ੋਨ ਦਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਚੱਲਣਾ ਜਾਂ ਹੌਲੀ ਹੋਣਾ: ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਫ਼ੋਨ ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਚੱਲਣ ਲੱਗਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੋਈ ਐਪ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਫ਼ੋਨ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ (Control) ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
3. ਅਜੀਬ-ਗਰੀਬ ਮੈਸੇਜ ਜਾਂ ਪੌਪ-ਅੱਪ (Pop-up) ਆਉਣਾ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਣਜਾਣ ਨੰਬਰਾਂ ਤੋਂ ਲਾਟਰੀ ਜਿੱਤਣ, ਲੋਨ ਆਫਰ ਜਾਂ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਮੈਸੇਜ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਅਜੀਬ ਜਿਹੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ (Ads) ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਜਾਓ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿੰਕਸ (Links) 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਫ਼ੋਨ ਹੈਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
4. ਅਣਜਾਣ ਐਪਸ ਦਾ ਦਿਸਣਾ: ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਐਪ ਲਿਸਟ (App List) ਚੈੱਕ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਐਪ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਇੰਸਟਾਲ (Install) ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਸੂਸੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਐਪ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਕਾਲ, ਮੈਸੇਜ ਅਤੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਡਿਟੇਲਜ਼ (Banking Details) ਚੋਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
5. ਡਾਟਾ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਮੋਬਾਈਲ ਡਾਟਾ (Mobile Data) ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਮਾਲਵੇਅਰ (Malware) ਤੁਹਾਡੇ ਫ਼ੋਨ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿਸੇ ਸਰਵਰ (Server) 'ਤੇ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡਾਟਾ ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਅਕਾਊਂਟ ਅਤੇ ਫ਼ੋਨ ਦਾ ਬਚਾਅ?
ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ:
1. ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੋ OTP: ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਕਦੇ ਵੀ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ OTP, PIN ਜਾਂ ਪਾਸਵਰਡ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦੀ। ਜੋ ਮੰਗੇ, ਸਮਝ ਲਓ ਉਹ ਫਰਾਡ (Fraud) ਹੈ।
2. ਸਿਰਫ਼ ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਸਟੋਰ ਤੋਂ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ: ਕੋਈ ਵੀ ਐਪ ਸਿਰਫ਼ ਗੂਗਲ ਪਲੇ ਸਟੋਰ (Google Play Store) ਜਾਂ ਐਪਲ ਐਪ ਸਟੋਰ (Apple App Store) ਤੋਂ ਹੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ। APK ਫਾਈਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਦੂਰ ਰਹੋ।
3. ਪਰਮਿਸ਼ਨ (Permission) 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਕੋਈ ਵੀ ਐਪ ਇੰਸਟਾਲ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇਖੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਪਰਮਿਸ਼ਨਾਂ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਟਾਰਚ ਵਾਲੇ ਐਪ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਨਟੈਕਟਸ (Contacts) ਜਾਂ ਮੈਸੇਜ ਦੀ ਪਰਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
4. ਪਬਲਿਕ Wi-Fi 'ਤੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਨਾ ਕਰੋ: ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਕੈਫੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫ੍ਰੀ ਵਾਈ-ਫਾਈ (Free Wi-Fi) 'ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ (Banking Transaction) ਨਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
5. ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਾਸਵਰਡ ਅਤੇ 2FA ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰੋ: ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨ, ਨੈੱਟ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਐਪਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਾਸਵਰਡ (Strong Password) ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਟੂ-ਫੈਕਟਰ ਆਥੈਂਟਿਕੇਸ਼ਨ (Two-Factor Authentication) ਜ਼ਰੂਰ ਐਕਟੀਵੇਟ ਕਰੋ।
6. ਫ਼ੋਨ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਰੱਖੋ: ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨ ਦੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ (Software) ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਪਡੇਟ (Update) ਰੱਖੋ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਪਡੇਟ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
MA