ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ: ਜੁਰਮ, ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਹਿਮਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਾਸਤਾਨਾਂ
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਸਜ਼ਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਔਰਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੁਰਮਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਚਣ ’ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਕਿੰਨਾ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਰਤਨ ਬਾਈ ਜੈਨ: ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ
ਰਤਨ ਬਾਈ ਜੈਨ ਦਾ ਨਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੌਫਨਾਕ ਅਧਿਆਇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਤਨ ਬਾਈ ਇੱਕ ਸਟੇਰਿਲਿਟੀ ਕਲੀਨਿਕ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕੁੜੀਆਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਦੋਸ਼ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲੀਨਿਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਰਤਨ ਬਾਈ ਜੈਨ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। 3 ਜਨਵਰੀ 1955 ਨੂੰ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਸ਼ਬਨਮ ਅਲੀ: ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਦੋਸ਼ੀ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ ਅਤੇ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਮਹਿਲਾ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਨਮ ਅਲੀ ਦਾ ਕੇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਮਰੋਹਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 2008 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇਸ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਨੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਸ਼ਬਨਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਲੀਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੱਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਭਰਾ, ਭਾਬੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸ਼ਬਨਮ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧਾਂ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਖੌਫਨਾਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ “ਰੇਅਰੇਸਟ ਆਫ ਰੇਅਰ” ਕੇਸ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਨਮ ਅਤੇ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਸ਼ਬਨਮ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕੈਦੀ ਬਣੀ ਜਿਸ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਲਈ ਮਥੁਰਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰੀਆਂ ਤੱਕ ਕਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਮਥੁਰਾ ਜੇਲ੍ਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਕੱਲੀ ਅਜਿਹੀ ਜੇਲ੍ਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਫਾਂਸੀ ਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਈ ਰਹਿਮ ਯਾਚਿਕਾਵਾਂ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਪੀਲਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਦਖ਼ਲਾਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਲਗਾਤਾਰ ਟਲਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਕੇਸ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
ਰੇਣੁਕਾ ਸ਼ਿੰਦੇ ਅਤੇ ਸੀਮਾ ਗਾਵਿਤ: ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਤਲ ਭੈਣਾਂ
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਰੇਣੁਕਾ ਸ਼ਿੰਦੇ ਅਤੇ ਸੀਮਾ ਗਾਵਿਤ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਰਦਈ ਮਹਿਲਾ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ’ਤੇ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ “ਖ਼ਤਰਾ” ਬਣ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਭੈਣਾਂ ਕਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 2001 ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਅਪੀਲਾਂ, ਰਹਿਮ ਯਾਚਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਾਰਨ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ।
ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ “ਰੇਅਰੇਸਟ ਆਫ ਰੇਅਰ” ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਕਈ ਵਾਰ ਕਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਜਦੋਂ ਜੁਰਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਝੰਝੋੜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕੇਸ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਚਰਚਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾ ਲਿੰਗ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜਾ — ਜੇ ਜੁਰਮ ਗੰਭੀਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਕਠੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣੇ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
-
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ, ਲੇਖਕ
bhangoo1164@gmail.com
9815752449
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.