ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ- ਧੰਨ ਧੰਨ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਸਮੁੱਚਾ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਅਤੇ ਹਰ ਉਹ ਸਿੱਖ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਹੀ ਅਗਲੀ ਰੂਹਾਨੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ।
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ-
ਔਕਲੈਂਡ, 16 ਜੁਲਾਈ 2026:-ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹੀਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੋਪੜਾ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਰੰਬੀ ਨਾਲ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1717 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਪੂਹਲਾ (ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੈ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸਾਇਆ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਰਹਿਣੀ-ਬਹਿਣੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਪੱਕ ਸਨ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਦਕਾ ਭਾਈ ਜੀ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿੜ ਸਿੱਖ ਬਣੇ।
ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 700 ਸਾਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਾਗੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਮਰਦ, ਔਰਤ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਵਸੋਂ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਪੂਰੇ ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਲੋੜਵੰਦ ਜਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਜਦੋਂ ਵੀ ਭਾਈ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਲੰਗਰ ਛਕਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ।
ਉਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰਭਗਤ ਨਿਰੰਜਨੀਆ ਹੰਦਾਲ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਖਸ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਹੰਦਾਲੀਏ (ਨਿਰੰਜਨੀਏ) ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ (ਬਾਬਾ ਹੰਦਾਲ ਜੀ) ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਹੰਦਾਲ ਜੀ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਅਨਿੰਨ ਸੇਵਕ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ’ਨਿਰੰਜਨ ਨਿਰੰਜਨ’ ਜਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਰੰਜਨੀਆ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਥਾਪੀਆਂ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਜੀ ਦੇ ਉਹ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਲਾਵਟ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਰੰਜਨੀਏ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣ ਗਏ। ਹਰਭਗਤ ਨਿਰੰਜਨੀਆ ਉਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੌਧਰੀ/ਮਹੰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਸੜਦਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ ਉੱਚੇ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਹਰਮਨਪਿਆਰੇ ਕਿਉਂ ਸਨ।
ਉਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਚੁਗਲੀ ਕੀਤੀ। ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੇ ਪਿੰਡ ਆ ਕੇ ਭਾਈ ਜੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਜੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਬਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਜੁੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਜ਼ਾਲਮ ਹਾਕਮ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਸਲੂਕ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।" ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗ-ਭੁੰਜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਕੇਸ ਕੱਟਣ, ਸਿੱਖੀ ਤਿਆਗਣ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੋਪੜਾ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ 1745 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਖਾਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਖੋਪੜੀ ਲੁਹਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਨੂੰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਦਰਦ ਨਾਲ ਤੜਫਣ ਲੱਗਾ। ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਦਰਦ ਕੇਵਲ ਤਾਂ ਹੀ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇ। ਅੰਤਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਭਾਈ ਜੀ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਮਾਰ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਜੁੱਤੀ ਵੱਜਦੀ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਉਤਰਦਾ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਜੁੱਤੀ ਮਾਰਨੀ ਬੰਦ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਪਿਸ਼ਾਬ ਫਿਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਰਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ’ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਜੁੱਤੀਆਂ ਖਾਣ ਕਾਰਨ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੜਫ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਸਵਾਸ ਲਿਆ।
ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਆਪਣੀ ਖੋਪੜੀ ਤਾਂ ਲੁਹਾ ਲਈ, ਪਰ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ। ਅੱਜ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖੀਏ, ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਕੇਸ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਟਵਾਈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਉਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ — ਕੇਸ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਉਹ ਅਨਮੋਲ ਦਾਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਝ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਦਾਤ ਸਾਡੀ ਜਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਕੀਮਤੀ ਹੈ।
ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵਿਰਾਸਤ (Legacy) ਬਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:
ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਅੱਗੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਮਹਿਜ਼ 24-25 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ. ਉਹ ਅਣਵਿਆਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ (ਬੀਬੀ ਧਰਮ ਕੌਰ) ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ (ਬੀਬੀ ਤਾਰ ਕੌਰ/ਤਾਰੋ) ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ.
ਭੈਣ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ: ਜਦੋਂ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਬੀਬੀ ਤਾਰੋ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਭਾਈਚਾਰੇ (ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ) ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਉਗਰਾਹੀ (ਬੋਲੀ) ਕਰਕੇ ਮੁਗਲ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਕੇ ਬੀਬੀ ਤਾਰੋ ਜੀ ਨੂੰ ਛੁਡਵਾ ਲਿਆ ਸੀ. ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਅੱਗੇ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਸਬੰਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਜਾਂ ਭੈਣ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਦੂਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਮਾਝੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ/ਤਰਨਤਾਰਨ) ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਸਿੱਧੀ ਅੰਸ਼-ਵੰਸ਼ (4irect 4escendants) ਨਹੀਂ ਹੈ.
ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵਿਰਾਸਤ
ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਜਿਸਮਾਨੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਭਾਵੇਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਵਿਰਾਸਤ ਪੂਰੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨਮੋਲ ਪੂੰਜੀ ਬਣ ਗਈ:
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਰਦਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ: ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
‘‘ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਹੇਤ ਸੀਸ ਦਿੱਤੇ, ਬੰਦ-ਬੰਦ ਕਟਾਏ, ਖੋਪਰੀਆਂ ਲੁਹਾਈਆਂ... ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ ਬੋਲੋ ਜੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੇ ‘ਖੋਪਰੀਆਂ ਲੁਹਾਉਣ’ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ.
ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿੱਖੀ ਕੇਸਾਂ ਸੁਆਸਾਂ ਸੰਗ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਹਨ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮੋਹਰ (ਕੇਸ) ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਜਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ.
ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ (ਲਾਹੌਰ): ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਖਾਸ ਬਾਜ਼ਾਰ (ਨੌਲੱਖਾ) ਵਿਖੇ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦਾ ਹੈ.
ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਛਕਾਉਣਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਸਲ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ।
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੱਚਾ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਅਤੇ ਹਰ ਉਹ ਸਿੱਖ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਹੀ ਅਗਲੀ ਰੂਹਾਨੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ।
-
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ, writer
hsbasiala25@gmail.com
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.