ਭਾਰਤ-ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਖੇਡ ਸ਼ਤਾਬਦੀ-ਹਾਕੀ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਸਿਤਾਰੇ
ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੀ 1926 ਵਾਲੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਫੇਰੀ ਦੇ 100 ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ
11 ਮਈ 1926 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਇਥੇ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ-
ਔਕਲੈਂਡ, 10 ਫਰਵਰੀ 2026:-ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਹਾਕੀ ਖੇਡ ਦੇ 100 ਸਾਲਾ ਜਸ਼ਨ ਇਸ ਸਾਲ ਮਨਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਆਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਹਿਲਜੁਲ ਵੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਅਜੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਵਿਲੱਖਣ ਇਤਿਹਾਸ-
ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਹਾਕੀ ਯਾਤਰਾ 1926: ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਵਿਲੀਅਮ ਰਿਡਲ ਬਰਡਵੁੱਡ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਾਂਡਰ ਇਨ ਚੀਫ਼ (1925-1930), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਆਰਮੀ ਕੋਰ ((ANZAC)) ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੰਭਾਲੀ ਸੀ, ਨੇ 1926 ’ਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੌਰੇ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਬਰਡਵੁੱਡ ਨੇ 1920 ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਵੱਲੋਂ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਹਾਕੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ((NZHA) ਅਤੇ ਆਰਮੀ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਨੇ 1924 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਦੌਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1924 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ (ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ) ਸ਼ਾਇਦ ਅਗਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰੇਗੀ।
1925 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਟੀਮ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਹਾਕੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੌਰਾ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੌਰੇ ਦਾ ਸੱਦਾ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਰਮੀ ਹਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੌਰਾਨ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੇਟਿਵ ਆਰਮੀ ਹਾਕੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੌਰਾਨ ਜੇਹਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੇ ਟਰਾਇਲ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਰਨਲ ਬਰੂਸ ਟਰਨਬੁੱਲ, ਕੈਪਟਨ ਕੋਵਨ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਰਿਚੀ (ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਟੀਮ ਦੇ ਕੋਚ ਸਨ) ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਿਮ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਵਾਨਗੀ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾਈ ਟੀਮ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 5-2 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਸੀ।
4 ਮਾਰਚ 1926 ਨੂੰ ਐਲਾਨੀ ਗਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਟੂਰਿੰਗ ਟੀਮ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੀ:
ਕੈਪਟਨ ਡੀ. ਟੀ. ਕੋਵਨ MC (ਕਪਤਾਨ) (ਪਹਿਲੀ ਬਟਾਲੀਅਨ, 6ਵੀਂ ਗੋਰਖਾ ਰਾਈਫਲਜ਼)
ਕੈਪਟਨ ਐਚ. ਵੀ. ਕਾਕਸ (ਦੂਜੀ ਬਟਾਲੀਅਨ, 8ਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ)
ਕੈਪਟਨ ਈ. ਏ. ਬੈਲਚੈਂਬਰ (ਪਹਿਲੀ ਬਟਾਲੀਅਨ, 11 ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ)
ਕੈਪਟਨ ਐਲ. ਏ. ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ (ਪਹਿਲੀ ਬਟਾਲੀਅਨ, 5ਵੀਂ ਰਾਇਲ ਗੋਰਖਾ ਰਾਈਫਲਜ਼)
ਜਮਾਦਾਰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ (92ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ, 8ਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ)
ਨਾਇਕ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ (ਪਹਿਲੀ ਬਟਾਲੀਅਨ, 4ਥੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਪਾਇਨੀਅਰਜ਼)
ਨਾਇਕ ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ (ਪਹਿਲੀ ਬਟਾਲੀਅਨ, 4ਥੀ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਜ਼ ਓਨ ਗੋਰਖਾ ਰਾਈਫਲਜ਼)
ਨਾਇਕ ਲਾਲ ਸ਼ਾਹ (ਪਹਿਲੀ ਬਟਾਲੀਅਨ, 4ਥੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਪਾਇਨੀਅਰਜ਼)
ਐਲ/ਨਾਇਕ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ (ਦੂਜੀ ਬਟਾਲੀਅਨ, 8ਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ)
ਐਲ/ਨਾਇਕ ਸੁਸਾਈ ਨਾਥਨ (ਕੁਈਨ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਦਰਾਸ ਸੈਪਰਸ ਐਂਡ ਮਾਈਨਰਜ਼)
ਐਲ/ਨਾਇਕ ਕਿਸ਼ਨਾ ਸਿੰਘ (ਦੂਜੀ ਬਟਾਲੀਅਨ, 17ਵੀਂ ਡੋਗਰਾ ਰੈਜੀਮੈਂਟ)
ਸਿਪਾਹੀ ਮਨੂ ਸਵਾਮੀ (ਕੁਈਨ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਦਰਾਸ ਸੈਪਰਸ ਐਂਡ ਮਾਈਨਰਜ਼)
ਸਿਪਾਹੀ ਧਿਆਨ ਚੰਦ (ਚੌਥੀ ਬਟਾਲੀਅਨ, ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ)
ਸਿਪਾਹੀ ਸੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ (ਦੂਜੀ ਬਟਾਲੀਅਨ, 13ਵੀਂ ਫਰੰਟੀਅਰ ਫੋਰਸ ਰਾਈਫਲਜ਼)
ਸਿਪਾਹੀ ਜਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਦੂਜੀ ਬਟਾਲੀਅਨ, 8ਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ)
ਫਿਟਰ ਫਕੀਰ ਚੰਦ (ਰਾਇਲ ਆਰਮੀ ਸਰਵਿਸ ਕੋਰ (MT)
ਫਿਟਰ ਐਚ. ਫਰਾਂਸਿਸ (ਰਾਇਲ ਆਰਮੀ ਸਰਵਿਸ ਕੋਰ (MT)
17 ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੈਪਟਨ ਡੇਵਿਡ ਟੇਨੈਂਟ ਕੋਵਨ M3 ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਚ ਕੋਵਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ), ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ 12 ਭਾਰਤੀ ਸਿਪਾਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਟੀਮ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਐਤਵਾਰ, 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1926 ਨੂੰ ਕੋਲੰਬੋ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ। ਕੋਲੰਬੋ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਲੋਨ ਲਾਈਟ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 14-1 ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੋ ਜਿਮਖਾਨਾ ਕਲੱਬ ਨੂੰ 11-1 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1926 ਨੂੰ ਕੋਲੰਬੋ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ 3 ਮਈ 1926 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਮੈਲਬੋਰਨ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਓਵਲ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮੈਲਬੋਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ। ਖੇਡ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਟੀਮ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਬੰਦੇ ਉਧਾਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। ਸਕੋਰ 8-2 ਸੀ।
6 ਮਈ 1926 ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਇਲ ਮਿਲਟਰੀ ਕਾਲਜ, ਡਨਟਰੂਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਫੌਜ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 23-1 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
ਟੀਮ 11 ਮਈ 1926 ਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਤੋਂ ਔਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚੀ। ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੌਰੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 12 ਮਈ ਨੂੰ ਰੇਮੁਏਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੇਵੀ ਟੀਮ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਮੈਚ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਮੀਦ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ 11-1 ਨਾਲ ਜੇਤੂ ਰਹੀ।
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਹੇਰਾਲਡ (13 ਮਈ 1926) ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ, ‘ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿਖਾਇਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਲੰਬੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਉਭਰਨ ਲਈ, ਜਾਂ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਖੇਡ ਸਤਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਲਈ ਵੀ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।’
ਮੈਚ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਟਿਕਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ। ਕੁਝ ਅਸਫਲ ਫਾਰਵਰਡ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ ਕੀਤਾ... ਦੂਜਾ ਗੋਲ ਕਾਰਨਰ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਕੈਪਟਨ ਕਾਕਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਗੇਂਦ ਰੋਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਸ਼ਾਟ ਨਾਲ ਗੋਲ ਕੀਤਾ।
‘ਗੋਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਗੋਲ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦੀ ਸਟਿਕ ਤੋਂ ਆਏ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਤਲੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੈਂਟਰ-ਫਾਰਵਰਡ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖੇਡ ਦਿਖਾਈ। ਉਸ ਦਾ ਸਟਿਕ ਵਰਕ ਅਤੇ ਗੇਂਦ ’ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸੀ... ਕੈਪਟਨ ਕਾਕਸ ਨੇ ਵੀ ਚਾਰ ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਗੋਲ ਕੀਤੇ।’
ਫੌਜ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮੈਚ ਵੀਰਵਾਰ, 13 ਮਈ ਨੂੰ ਖੇਡਿਆ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੀ ਆਮੁਤੂ ਵਿਖੇ ਵਾਇਪਾ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਇਹ ਮੈਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਹੁਤ ਉਡੀਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਮੈਚ ਲੈਂਕਾਸਟਰ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 14,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ 5-2 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ।
ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਨੇ ਤਿੰਨ ਗੋਲ ਕੀਤੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੈਪਟਨ ਬੈਲਚੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸੁਸਾਈ ਨਾਥਨ ਨੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਗੋਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਿਆ।
ਦੂਜਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚ 10 ਜੁਲਾਈ 1926 ਨੂੰ ਆਕਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨੇ ਇਹ ਮੈਚ 4-3 ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ 17 ਜੁਲਾਈ 1926 ਨੂੰ ਔਕਲੈਂਡ ਦੇ ਈਡਨ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਜੋ 1-1 ਨਾਲ ਡਰਾਅ ਰਿਹਾ।
ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 21 ਮੈਚ ਖੇਡੇ, 18 ਜਿੱਤੇ, 1 ਹਾਰਿਆ ਅਤੇ 2 ਡਰਾਅ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 192 ਏ ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ 24 ਖਾਧੇ। ਸੈਂਟਰ ਫਾਰਵਰਡ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਨੇ 80 ਗੋਲ ਕੀਤੇ।
ਟੀਮ 19 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ’ਤੇ ਸਿਡਨੀ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮੈਚ ਖੇਡੇ।
ਦੌਰੇ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਆਖਰੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, 5 ਅਗਸਤ 1926 ਨੂੰ, ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਨੂੰ ਫੌਜ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦੁਰਲੱਭ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਨਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ)।
ਵਿਰਾਸਤ: ਇਸ ਦੌਰੇ ਤੋਂ 4/1 ਪੰਜਾਬ (ਝਾਂਸੀ) ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਇਕਲੌਤੇ ਅਜਿਹੇ ਖਿਡਾਰੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ 1928 ਦੀਆਂ ਐਮਸਟਰਡਮ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਵੀ ਓਲੰਪਿਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਨਾਇਕ ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ 1956 ਦੀਆਂ ਮੈਲਬੋਰਨ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ 1962 ਦੀਆਂ ਜਕਾਰਤਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ।
ਹਾਕੀ ਦਾ ਜਾਦੂਗਰ-ਧਿਆਨ ਚੰਦ
ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੈਪਟਨ ਡੇਵਿਡ ਕੋਵਨ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਪਤਾਨ ਬਣੇ।
ਦੂਜਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚ 10 ਜੁਲਾਈ, 1926 ਨੂੰ ਆਕਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 18,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 4-3 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਗਿਆ, ਅੱਧੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ 4-1 ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਕੈਪਟਨ ਬੈਲਚੈਂਬਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਮਾਰੀ।
ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 17 ਜੁਲਾਈ, 1926 ਨੂੰ ਈਡਨ ਪਾਰਕ, ਆਕਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 25,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਚ 1-1 ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ’ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗੋਲ ਕੀਤਾ।
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਹਾਕੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਐਚ.ਐਸ.ਜੇ. ਗੁਡਮੈਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਕੱਪ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਹਾਕਸ ਬੇਅ ਹਾਕੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੀ.ਓ. ਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕੱਪ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੈਜੀਮੈਂਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਲਾਨਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਕੱਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਖੇਡੇ ਗਏ ਹਾਕੀ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਟੀਮ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 21 ਮੈਚ ਖੇਡੇ, 18 ਜਿੱਤੇ, 1 ਹਾਰਿਆ ਅਤੇ 2 ਡਰਾਅ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 197 ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ 24 ਗੋਲ ਖਾਧੇ। ਸੈਂਟਰ ਫਾਰਵਰਡ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਨੇ 80 ਗੋਲ ਕੀਤੇ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਮੈਚਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ: —
13.05.1926: ਵਾਈਪਾ (Waipa) ਨੂੰ 11—0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
15.05.1926: ਵਾਈਕਾਟੋ (Waikato) ਨੂੰ 7—0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
18.05.1926: ਆਕਲੈਂਡ ਸਬ-ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੂੰ 8–0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
20.05.1926: ਤਾਰਾਨਾਕੀ (Taranaki) ਨੂੰ 7—2 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
22.05.1926: ਹਾਕਸ ਬੇਅ (8awke’s 2ay) ਨੂੰ 13—2 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
26.05.1926: ਡੈਨੇਵਿਰਕੇ (Dannevirke) ਨੂੰ 20—0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ*
29.05.1926: ਵਾਂਗਾਨੁਈ (Wanganui) ਨੂੰ 12—1 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
03.06.1926: ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਨੂੰ 13—3 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
05.06.1926: ਨੇਲਸਨ ਨੂੰ 9—0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
08.06.1926: ਬੁੱਲਰ (2uller) ਨੂੰ 9—0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
12.06.1926: ਕੈਂਟਰਬਰੀ ਨੂੰ 2—1 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
17.06.1926: ਜੇਰਾਲਡਾਈਨ (Geraldine) ਨੂੰ 15—0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
19.06.1926: ਓਟਾਗੋ (Otago) ਨੂੰ 11—0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
22.06.1926: ਸਾਊਥ ਕੈਂਟਰਬਰੀ ਨੂੰ 14—2 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
26.06.1926: ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨੂੰ 5—2 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
30.06.1926: ਮਾਨਵਤੂ (Manawatu) ਨਾਲ 4-4 ਡਰਾਅ ਰਿਹਾ।
03.07.1926: ਆਕਲੈਂਡ ਨੂੰ 11—1 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
08.07.1926: ਨਾਰਥ ਆਕਲੈਂਡ ਨੂੰ 9—1 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
10.07.1926: ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਤੋਂ 3—4 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ।
14.07.1926: ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਨੂੰ 13—0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
17.07.1926: ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨਾਲ 1-1 ਡਰਾਅ ਰਿਹਾ।
26 ਮਈ ਨੂੰ ਟੀਮ ਨੇ ਡੈਨੇਵਿਰਕੇ ਨੂੰ 20-0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ "ਕਿ ਟਾਈਮਕੀਪਰ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਾਰਨ 35 ਮਿੰਟਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ 45 ਮਿੰਟਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਪੈੱਲ (ਦੌਰ) ਖੇਡੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਨੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਵਾਧੂ 20 ਮਿੰਟ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਸਪੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗੋਲ ਵਾਧੂ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੇ "ਇੰਡੀਆ ਟੀਚਿਜ਼ ਅਸ ਹਾਕੀ" (ਭਾਰਤ ਸਾਨੂੰ ਹਾਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ) ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ: ਮਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕੜੀ (Curry) ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਕਾਫੀ ਗਰਮ (ਤੇਜ਼) ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਹ ਇੱਕ ਧੁੱਪ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ (tint country) ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਗਾਹਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਹਾਕੀ ਸਟਿਕਸ ਫੜੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਦੇਖਣਾ ਇੱਕ ਤੇਜ਼, ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੀ, ਫੌਜੀ ਹਰਕਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੰਗੀਨ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗਦਾਰ ਆਦਮੀ, ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਉਸੇ ਰੰਗ ਦੀ ਪੱਗ (top piece) ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮਝ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਦੋ ਰੈਫਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਹਿੱਟ ਮਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਪੂਰੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਕਿ ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ (guess work) ਨਹੀਂ ਹੈ।