ਪਿਆਰ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ‘ਈਦ-ਉਲ-ਜ਼ੁਹਾ’
ਰੋਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੱਬੀ ਰਹਿਮਤਾਂ ਦਾ ਨੂਰ
-ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ-
ਔਕਲੈਂਡ, 27 ਮਈ, 2026: - ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲਈ ਅੱਜ ਦਾ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਸਾਂਝ ਵਧਾਉਣ ਆਈ ਈਦ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਅੱਜ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੱਬੀ ਰਹਿਮਤਾਂ ਦਾ ਨੂਰ ਬਰਸਣ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣੀਏ...
ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਕੌਣ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ?
ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਈਦਾਂ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ — ਈਦ-ਉਲ-ਫਿਤਰ (ਮੀਠੀ ਈਦ) ਅਤੇ ਈਦ-ਉਲ-ਜ਼ੁਹਾ (ਬਕਰੀਦ)। ਈਦ-ਉਲ-ਫਿਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਲ 624 ਈਸਵੀ (ਦੂਜੀ ਹਿਜਰੀ) ਵਿੱਚ ਮਦੀਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪੈਗੰਬਰ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਮੱਕਾ ਤੋਂ ਮਦੀਨਾ ਆਏ ਸਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪੈਗੰਬਰ ਸਾਹਿਬ ਮਦੀਨਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਖ਼ਾਸ ਦਿਨ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਸਨ (ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਫਾਰਸੀ ਤਿਉਹਾਰ ਨੌਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਰਗਾਨ ਸਨ)। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ ਕਿ ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਦੋ ਬਿਹਤਰ ਅਤੇ ਪਾਕ ਦਿਨ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ‘ਈਦ-ਉਲ-ਫਿਤਰ’ ਅਤੇ ‘ਈਦ-ਉਲ-ਜ਼ੁਹਾ’ ਹਨ। ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਪੂਰੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਰੋਜ਼ਿਆਂ (ਵਰਤ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਵਾਲ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਚੰਦ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਵੱਲੋਂ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇਬਾਦਤ ਅਤੇ ਸਬਰ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਜੋਂ ਇਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿਨ ਨਸੀਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਈਦ-ਉਲ-ਜ਼ੁਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਕਰੀਦ ਜਾਂ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਈਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਈਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਈਦ ਹੈ (ਪਹਿਲੀ ਈਦ-ਉਲ-ਫਿਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)।  
ਇਸ ਈਦ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਹੱਜ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ: ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਮੱਕਾ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਹੱਜ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।  
ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ (Qurbani): ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਪੈਗੰਬਰ ਹਜ਼ਰਤ ਇਬਰਾਹੀਮ (Abraham) ਦੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੁੱਟ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਬਕਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਹਲਾਲ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  
ਵੰਡ ਕੇ ਖਾਣਾ (Charity): ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ, ਦੂਜਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਕੋਈ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕੇ।  ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮੁਸਲਿਮ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਇਸ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਲੋਕ ਜੋ ਭੁੱਖੇ-ਪਿਆਸੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸਬਰ, ਸੰਜਮ, ਅਤੇ ਨੇਕੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਇਬਾਦਤ ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਿਨ ਇੱਕ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮੀਰ-ਗਰੀਬ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਅੱਜ ਈਦ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਹਾੜੇ ’ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੌਣਕਾਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:
ਈਦ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਨਮਾਜ਼: ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉੱਠ ਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰਦ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਈਦਗਾਹ ਜਾਂ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ’ਈਦ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਨਮਾਜ਼’ ਅਦਾ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਪੂਰੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੁਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਲੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣੀ: ਨਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਗਲੇ ਮਿਲ ਕੇ ਈਦ ਮੁਬਾਰਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਲੇ-ਸ਼ਿਕਵੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਫ਼ਤਰਾਨਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ((Zakat-al-Fitr): ਨਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਸਮਰੱਥ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲਈ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ‘ਫ਼ਤਰਾਨਾ’ (ਦਾਨ) ਦੇਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਗਰੀਬ ਇਨਸਾਨ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਭੁੱਖਾ ਨਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਈਦ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਨਾ ਸਕੇ।
ਸੇਵੀਆਂ ਅਤੇ ਪਕਵਾਨ: ਅੱਜ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਸੇਵੀਆਂ, ਖੀਰ (ਸ਼ੀਰ ਖੁਰਮਾ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਾਜ਼ਵਾਬ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਸਤਾਂ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਮਿੱਠਾ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ‘ਈਦੀ’: ਈਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਹਿੱਸਾ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਬਜ਼ੁਰਗ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਅਸੀਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਸੇ ਜਾਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਈਦੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।