ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ 19 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਈ? ਜਾਣੋ ਇਤਿਹਾਸ, ਦਿਲਚਸਪ ਤੱਥ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਦੀ ਕਹਾਣੀ
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ
ਖੇਡਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਸਰੀਰਕ ਸਮਰੱਥਾ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਇਕੱਠੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਮੈਦਾਨ ’ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ, ਟੈਨਿਸ, ਹਾਕੀ ਤੇ ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕਿਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਿਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਲੱਬਾਂ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ। ਕੁਝ ਖੇਡਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਲਿਖਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ।
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਸਮਝਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ: ਕਿਸੇ ਖੇਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲਈ 1863, ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਲਈ 1891 ਅਤੇ ਜੂਡੋ ਲਈ 1882 ਵਰਗੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਖ਼ਾਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਸ਼ਤੀ, ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਤੈਰਾਕੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਨਮ-ਸਾਲ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ 19 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਦਿਲਚਸਪ ਇਤਿਹਾਸ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਡ ਜਗਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ।
1. ਫੁੱਟਬਾਲ — ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, 1863
ਫੁੱਟਬਾਲ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਡੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ 1863 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਆਧੁਨਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 1863 ਦਾ ਸਾਲ ਨਿਰਣਾਇਕ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (The Football Association—FA) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਖੇਡ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਨਿਯਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਨੂੰ ਰਗਬੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1904 ਵਿੱਚ ਫੀਫਾ (FIFA) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ 1930 ਵਿੱਚ ਉਰੂਗਵੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਬੱਧ ਹੋਈ ਇਹ ਖੇਡ ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਖੇਡ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਚੀਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਖੇਡ ਕੁਜੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਸੀ।
2. ਬਾਸਕਟਬਾਲ — ਅਮਰੀਕਾ, 1891
ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਉਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਅੰਦਰ ਖੇਡੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਮਨੋਰੰਜਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਖੇਡ ਦੇਣਾ ਸੀ।
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਿਆਪਕ ਡਾ. ਜੇਮਜ਼ ਨਾਇਸਮਿਥ ਨੇ 1891 ਵਿੱਚ ਸਪਰਿੰਗਫੀਲਡ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਰਗੀ ਗੇਂਦ ਅਤੇ ਆੜੂਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਟੋਕਰੀਆਂ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੇਂਦ ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਟੋਕਰੀਆਂ, ਗੇਂਦ, ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਖੇਡ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ। ਅੱਜ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਦੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਲੀਗ NBA ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਡ ਲੀਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਡ 1936 ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਜੋਂ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜਦਕਿ ਮਹਿਲਾ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ।
ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਮੇਂ ਖਿਡਾਰੀ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੋਕਰੀਆਂ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
3. ਕ੍ਰਿਕਟ — ਇੰਗਲੈਂਡ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ
ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਸਹੀ ਤਾਰੀਖ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਖੋਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਪਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਇਸ ਖੇਡ ਦੇ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
17ਵੀਂ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। 1787 ਵਿੱਚ ਮੈਰੀਲਬੋਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ (MCC) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਮਿਆਰੀਕਰਨ ਨੇ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਭਾਰਤ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਡ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚਿਤ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
1877 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਮੈਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1975 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਹੋਇਆ।
ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਾਰਮੈਟ ਟੀ-20 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਟੀਮ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ 20 ਓਵਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਫਾਰਮੈਟ ਨੇ ਖੇਡ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼, ਮਨੋਰੰਜਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਇਆ।
4. ਲਾਅਨ ਟੈਨਿਸ — ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, 1870ਵਿਆਂ
ਟੈਨਿਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰੈਕਟ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਮੱਧਕਾਲੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਜਿਊ ਦ ਪੋਮ (Jeu de Paume) ਵਰਗੀ ਖੇਡ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਨਾਲ ਗੇਂਦ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੈਕਟ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ।
ਆਧੁਨਿਕ ਲਾਅਨ ਟੈਨਿਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮਬੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੇਜਰ ਵਾਲਟਰ ਕਲੌਪਟਨ ਵਿੰਗਫੀਲਡ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1873 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਡ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 1877 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ ਵਿਂਬਲਡਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਟੈਨਿਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਅੱਜ ਟੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਡਬਲਜ਼ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਂਬਲਡਨ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਓਪਨ, ਯੂਐਸ ਓਪਨ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ ਇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹਨ।
ਟੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦ ਦੀ ਗਤੀ, ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਫੁਰਤੀ, ਸਰੀਰਕ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸੋਚ—ਚਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਪਰਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
5. ਬੇਸਬਾਲ — ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਕਾਸ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ
ਬੇਸਬਾਲ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ-ਜੁਲਦੀਆਂ ਬੱਲੇ ਅਤੇ ਗੇਂਦ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
1845 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਨਿਕਰਬੌਕਰਜ਼ ਕਲੱਬ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕਾਰਟਰਾਈਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬੇਸਬਾਲ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੈੱਟ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ 1845 ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਰਟਰਾਈਟ ਨੂੰ ਬੇਸਬਾਲ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਖੋਜੀ ਕਹਿਣਾ ਪੂਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਰਲ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗਾ।
ਬੇਸਬਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫੀਲਡਿੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਚਾਰ ਬੇਸਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਕੇ ਹੋਮ ਪਲੇਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੇਡ ਬਹੁਤ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।
ਬੇਸਬਾਲ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਲੀਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਪਿਚਰ ਗੇਂਦ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹਿੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੀਲਡਰ ਦੌੜ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।
6. ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ — ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਯਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ
ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵੱਲ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਦੇ ਨਿਯਮ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ। 1886 ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਨੇ 1928 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਓਲੰਪਿਕ ਗੋਲ੍ਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ। ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅੱਜ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ 11-11 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਮੈਦਾਨ ਯਾਨੀ ਆਸਟਰੋਟਰਫ਼ ਤੇ ਤੇਜ ਪਾਸਿੰਗ, ਪੈਨਲਟੀ ਕਾਰਨਰ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਪੈਨਲਟੀ ਕਾਰਨਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਟੀਮਾਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੈਚ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਅਹਿਮ ਪਲ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
7. ਗੋਲਫ — ਸਕਾਟਲੈਂਡ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ
ਗੋਲਫ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਡ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। 1457 ਵਿੱਚ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੇਮਜ਼ ਦੂਜੇ ਵੱਲੋਂ ਗੋਲਫ ਅਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਰੁੱਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।
ਗੋਲਫ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਸਟਿੱਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸ਼ਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਨਾਲੋਂ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਸਬਰ, ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦਾ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਗੋਲਫ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਗੋਲਫ ਅੱਜ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਟੂਰਾਂ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਗੋਲਫ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹੋਲ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਸ਼ਾਟ-ਗਿਣਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਵੀ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿੰਨੇ ਸ਼ਾਟ ਲਗਾਏ।
8. ਵਾਲੀਬਾਲ — ਅਮਰੀਕਾ, 1895
ਵਾਲੀਬਾਲ ਦੀ ਰਚਨਾ 1895 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਰਾਜ ਦੇ ਹੋਲੀਓਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਜੀ. ਮੌਰਗਨ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਯੰਗ ਮੈਨਜ਼ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (YMCA) ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ।
ਮੌਰਗਨ ਅਜਿਹੀ ਖੇਡ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਨਾਲੋਂ ਸਰੀਰਕ ਟੱਕਰ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਮਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਣ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਡ ਦਾ ਨਾਮ “ਮਿੰਟੋਨੇਟ” ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਜਾਲ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭੇਜਣ ਦੇ ਢੰਗ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀਬਾਲ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਇਆ।
ਅੱਜ ਇਨਡੋਰ ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿੱਚ ਹਰ ਟੀਮ ਦੇ ਛੇ ਖਿਡਾਰੀ ਮੈਦਾਨ ’ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੀਚ ਵਾਲੀਬਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਖਿਡਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨਡੋਰ ਵਾਲੀਬਾਲ 1964 ਤੋਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡ ਹੈ ਅਤੇ ਬੀਚ ਵਾਲੀਬਾਲ 1996 ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।
ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੂੰ ਗੇਂਦ ਵਾਪਸ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਛੋਹਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸਰਵਿਸ, ਸੈੱਟ ਅਤੇ ਸਮੈਸ਼ ਦੀ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੀ ਲੜੀ ਖੇਡ ਦਾ ਰੋਮਾਂਚ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
9. ਬੈਡਮਿੰਟਨ — ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵਿਕਾਸ, ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਯਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ
ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਨਾ, ਅੱਜ ਦੇ ਪੁਣੇ, ਵਿੱਚ ਰੈਕਟ ਅਤੇ ਸ਼ਟਲਕਾਕ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਖੇਡ ਖੇਡਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ “ਪੂਨਾ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਖੇਡ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ ਅਤੇ “ਬੈਡਮਿੰਟਨ” ਨਾਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਗਲੌਸਟਰਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਹਾਊਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
1893 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ 1934 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੇ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। 1992 ਵਿੱਚ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਨੂੰ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਖੇਡ ਗਤੀ, ਫੁਰਤੀ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਸ਼ਟਲਕਾਕ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ, ਪੀ.ਵੀ. ਸਿੰਧੂ ਅਤੇ ਕਿਦਾਂਬੀ ਸ੍ਰੀਕਾਂਤ ਵਰਗੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਟਲਕਾਕ ਦੀ ਉਡਾਣ ਆਮ ਗੇਂਦ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਗਤੀ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
10. ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ — ਇੰਗਲੈਂਡ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਅੰਤ
ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਘਰ ਅੰਦਰ ਖੇਡੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮਨੋਰੰਜਕ ਖੇਡ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਅਨ ਟੈਨਿਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖ਼ਾਸ ਰੈਕਟ, ਹਲਕੀ ਗੇਂਦ ਅਤੇ ਨਿਯਮਬੱਧ ਮੇਜ਼ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ। 1926 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ITTF) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। 1988 ਵਿੱਚ ਇਹ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡ ਬਣੀ।
ਚੀਨ ਨੇ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਰਿਫਲੈਕਸ, ਸਪਿਨ, ਗਤੀ, ਫੁੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਚਾਲ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਪਿਨ ਉਸ ਦੇ ਉਛਾਲ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਖੇਡ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੈ।
11. ਰਗਬੀ — ਇੰਗਲੈਂਡ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ
ਰਗਬੀ ਦਾ ਨਾਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਰਗਬੀ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਕਿ 1823 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਵੈੱਬ ਐਲਿਸ ਨਾਮ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਗੇਂਦ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਲਈ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਵਿਵਾਦਿਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਰਗਬੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਗਬੀ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਰਗਬੀ ਲੀਗ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।
ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹਰ ਟੀਮ ਦੇ 15 ਖਿਡਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਰਗਬੀ ਲੀਗ ਵਿੱਚ 13 ਖਿਡਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਦੌੜਾ ਕੇ, ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਅੰਕ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਗਬੀ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਨਿਯਮ ਕਾਰਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੌੜ, ਪਿੱਛੇ ਜਾਂ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਪਾਸ ਅਤੇ ਟੀਮ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
12. ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ — ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਰਿੰਗ ਤੱਕ
ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਲੜਾਕੂ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਵਰਗੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਖੇਡ ਵਜੋਂ ਮਹੱਤਵ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 688 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਨਿਯਮ ਬਣੇ। 1867 ਦੇ ਕੁਇਨਜ਼ਬੇਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੇ ਦਸਤਾਨਿਆਂ, ਰਾਊਂਡਾਂ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ, ਬਚਾਅ, ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਚਾਲ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਪਰਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਧੇਰੇ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਹੋਵੇ।
ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੁੱਕਾ ਮਾਰਨ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ। ਵਧੀਆ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਲਈ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਚਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਸਹੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਣਾ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
13. ਤੈਰਾਕੀ — ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨੁੱਖੀ ਹੁਨਰ, ਆਧੁਨਿਕ ਮੁਕਾਬਲੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ
ਤੈਰਾਕੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੈਰਾਕੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਮੁਕਾਬਲਾਤਮਕ ਤੈਰਾਕੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਤੈਰਾਕੀ ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਨਿਯਮਬੱਧ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। 1896 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤੈਰਾਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਤੈਰਾਕੀ 1912 ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ।
ਅੱਜ ਤੈਰਾਕੀ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ, ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ, ਬ੍ਰੈਸਟਸਟ੍ਰੋਕ ਅਤੇ ਬਟਰਫਲਾਈ ਵਰਗੇ ਸਟਾਈਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੈਡਲੇ ਅਤੇ ਰਿਲੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤੈਰਾਕੀ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਾਤਮਕ ਖੇਡ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੀਵਨ-ਰੱਖਿਆ ਹੁਨਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ’ਤੇ ਕਾਬੂ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰੋਕ ਅਤੇ ਸਹੀ ਤਕਨੀਕ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
14. ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ — ਪ੍ਰਾਗੈਤਿਹਾਸਕ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਡ ਤੱਕ
ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਨੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਧਨੁੱਖ ਅਤੇ ਤੀਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪੁਰਾਤੱਤਵਿਕ ਸਬੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਨੁੱਖ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਤਾਰੀਖ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਨਿਕ ਸਿਖਲਾਈ, ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲ ਤੀਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਕ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ 1900 ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਓਲੰਪਿਕ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। 1972 ਤੋਂ ਇਹ ਨਿਯਮਤ ਓਲੰਪਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ। ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਹ, ਧਿਆਨ, ਹਵਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਇਕਾਗਰਤਾ ਵੀ ਨਤੀਜੇ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
15. ਜੂਡੋ — ਜਾਪਾਨ, 1882
ਜੂਡੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਜਾਪਾਨੀ ਸਿੱਖਿਆਵਿਦ ਜਿਗੋਰੋ ਕਾਨੋ ਨੇ 1882 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਜਾਪਾਨੀ ਜੂਜੁਤਸੂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਹੁਨਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਕਾਨੋ ਨੇ ਟੋਕਿਓ ਵਿੱਚ ਕੋਡੋਕਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਜੂਡੋ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ। ਜੂਡੋ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਸੁੱਟਣਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਕ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਮੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੂਡੋ 1964 ਵਿੱਚ ਟੋਕਿਓ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ਜੂਡੋ 1992 ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ। ਜੂਡੋ ਦਾ ਨਾਮ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ “ਨਰਮ ਰਸਤਾ” ਜਾਂ “ਲਚਕੀਲੇਪਣ ਦਾ ਰਸਤਾ” ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਹੈ।
16. ਕਰਾਟੇ — ਓਕੀਨਾਵਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੱਕ
ਕਰਾਟੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਓਕੀਨਾਵਾ ਟਾਪੂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸਥਾਨਕ ਲੜਾਈ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਕਰਾਟੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ।
20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਰਾਟੇ ਓਕੀਨਾਵਾ ਤੋਂ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਗਿਚਿਨ ਫੁਨਾਕੋਸ਼ੀ ਵਰਗੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਕਰਾਟੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੇ, ਲੱਤਾਂ ਦੇ ਵਾਰ, ਰੋਕਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹਮਲੇ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਕਾਬਲਾਤਮਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਤਾ—ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਲੜੀ—ਅਤੇ ਕੁਮਿਤੇ—ਵਿਰੋਧੀ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ—ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਕਰਾਟੇ ਨੂੰ ਟੋਕਿਓ 2020 ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ 2021 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਗਲੇ ਪੈਰਿਸ 2024 ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਕਰਾਟੇ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਨਿਮਰਤਾ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
17. ਕੁਸ਼ਤੀ — ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ
ਕੁਸ਼ਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮੁਕਾਬਲਾਤਮਕ ਸਰੀਰਕ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ, ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵਿਕ ਸਬੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਖੇਡ ਕਹਿਣਾ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾਤਮਕ ਸਟਾਈਲ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗ੍ਰੀਕੋ-ਰੋਮਨ ਅਤੇ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੂਪ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਖਾੜਾ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਦੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਓਲੰਪਿਕ ਮੈਟ ਤੱਕ, ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹਰਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਵਾਇਤ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਕਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ, ਪਕੜ, ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਚਾਲ, ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਹਰਕਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
18. ਆਈਸ ਹਾਕੀ — ਕੈਨੇਡਾ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ
ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। ਬਰਫ਼ ਉੱਤੇ ਡੰਡੇ ਅਤੇ ਗੇਂਦ ਜਾਂ ਪੱਕ ਨਾਲ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪ ਵੀ ਸਨ, ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।
ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਡ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1875 ਵਿੱਚ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਇਨਡੋਰ ਮੈਚ ਆਧੁਨਿਕ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਗਠਿਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਅਕਸਰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਸਕੇਟ ਪਹਿਨ ਕੇ ਬਰਫ਼ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਟਿਕ ਨਾਲ ਪੱਕ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਗਤੀ, ਸੰਤੁਲਨ, ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਟੀਮ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।
ਇਹ ਖੇਡ ਸਰਦ ਮੌਸਮ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ, ਸਵੀਡਨ, ਫਿਨਲੈਂਡ ਅਤੇ ਚੈਕੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਈਸ ਹਾਕੀ 1920 ਤੋਂ ਓਲੰਪਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਆਈਸ ਹਾਕੀ 1998 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਦਾ ਪੱਕ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪੱਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਗੋਲਕੀਪਰ ਖ਼ਾਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਣ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ।
19. ਪੋਲੋ — ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫ਼ਾਰਸ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ
ਪੋਲੋ ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਟੀਮ ਖੇਡ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫ਼ਾਰਸ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਡ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਕਈ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋੜਸਵਾਰੀ, ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੀ।
ਪੋਲੋ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਇੱਕੋ ਪੱਕੀ ਤਾਰੀਖ ਦੱਸਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲੱਬ-ਅਧਾਰਿਤ ਪੋਲੋ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ “ਸਗੋਲ ਕਾਂਗਜੇਈ” ਨਾਮ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਖੇਡ ਪੋਲੋ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਮਣੀਪੁਰ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਪੋਲੋ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਪੋਲੋ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਲੰਮੇ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਗੋਲ ਵੱਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਦੀ ਕਲਾ, ਸੰਤੁਲਨ, ਸਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਟੀਮ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੋਲੋ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦੇ ਨਾਲ ਘੋੜੇ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤਾਲਮੇਲ ਵੀ ਮੈਚ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ’ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਤੀਜਾ: ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਹੈ
ਇਨ੍ਹਾਂ 19 ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਬਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਹਰ ਖੇਡ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਝ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਸਾਲ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸਬੂਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਖੇਡਾਂ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ।
ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ, ਕ੍ਰਿਕਟ, ਲਾਅਨ ਟੈਨਿਸ ਅਤੇ ਰਗਬੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਅਤੇ ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਗੋਲਫ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ, ਜਾਪਾਨ ਨੇ ਜੂਡੋ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਆਧੁਨਿਕ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਹਿਮ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ। ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ਪੋਲੋ ਵਿਰਾਸਤ, ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮਾਂ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਅਖਾੜਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਾਡੇ ਖੇਡ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਮਗਿਆਂ, ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਜਾਂ ਜਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਰ ਤੋਂ ਉੱਠਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਟੀਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਲ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਖੇਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ; ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ, ਬੁੱਧੀ, ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ।
ਇਹੀ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ—ਮੈਦਾਨ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਿਯਮ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖਿਡਾਰੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਣ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਲਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
-
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ , writer
bhangoo1164@gmail.com
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.