ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ—ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦਾ ਉਹ ਤੂਫ਼ਾਨ , ਜਿਸ ਨੇ ਗੋਲਾਂ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਇਤਿਹਾਸ
ਫਗਵਾੜੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਮੰਚ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸਿਤਾਰਾ | 23 ਗੋਲਾਂ ਦਾ ਸੰਤੋਸ਼ ਟਰਾਫੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦਗਾਰ
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ
ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਫਾਰਵਰਡਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਗਵਾੜੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਇਹ ਤੇਜ਼-ਤਰਾਰ ਫਾਰਵਰਡ ਆਪਣੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਗੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ, ਮੈਦਾਨੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਿਆ।
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਉਹ ਕਪਤਾਨ, ਆਗੂ, ਮੈਨੇਜਰ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵੀ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਉਸ ਸੁਨਹਿਰੀ ਦੌਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਏਸ਼ੀਆਈ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਫਗਵਾੜੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੁਪਨਾ
23 ਦਸੰਬਰ 1943 ਨੂੰ ਫਗਵਾੜਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਕੂਲੀ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋੜ ਲਿਆ ਸੀ।
Government High School ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ All-India School Games ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 1960 ਅਤੇ 1961 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਸਭ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਉਹ Best Player ਅਤੇ ਟਾਪ ਸਕੋਰਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।
ਇਹੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ Jalandhar ਦੇ Leaders Club ਤੱਕ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ 1962 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਨੀਅਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਜਿਹੀ ਕਿ ਮਿਲਿਆ ‘ਬੁਲੇਟ ਟਰੇਨ’ ਦਾ ਨਾਮ
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਸੀ। ਗੇਂਦ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਉਹ ਡਿਫੈਂਡਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਗੋਲ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਦੌੜ ਅਤੇ ਗੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “Bullet Train” ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ GPS, sports science, nutritionists ਅਤੇ specialized training ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ।
1964 Asian Cup—ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਲ
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਧਿਆਇ 1964 AFC Asian Cup ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਪ-ਜੇਤੂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
South Korea ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਦੀ 2-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੋਲ ਕੀਤਾ। Hong Kong ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ 2 ਗੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਟਾਪ ਸਕੋਰਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ।
ਇਹ ਉਹ ਦੌਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਸ ਟੀਮ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ।
ਸੰਤੋਸ਼ ਟਰਾਫੀ—23 ਗੋਲਾਂ ਦਾ ਅਮਰ ਰਿਕਾਰਡ
ਜੇ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ—
ਇੱਕ ਹੀ Santosh Trophy ਵਿੱਚ 23 ਗੋਲ!
1974-75 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦਿਆਂ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ 7 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 23 ਗੋਲ ਕੀਤੇ। ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ Bengal ਨੂੰ 6-0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਲਗਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗੋਲ-ਸਕੋਰਿੰਗ ਕਲਾ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
23 ਗੋਲਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ domestic football ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ goal scorers ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
1969—Arjuna Award ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ
ਭਾਰਤੀ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ Arjuna Award ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਨਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਏਸ਼ੀਆਈ ਆਲ-ਸਟਾਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੋਣ
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ Asian All-Stars ਲਈ ਹੋਈ। 1967 ਵਿੱਚ Kuala Lumpur ਵਿੱਚ Asian All-Stars ਨੇ Arsenal ਵਰਗੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੂਰਪੀ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਵੱਡੀ ਪਛਾਣ ਸੀ।
ਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ—ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਠੁਕਰਾਇਆ
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। 1973 ਵਿੱਚ Malaysia ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਜਰਸੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ jersey ਨਹੀਂ ਸੀ—ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਸੀ।
JCT—ਖਿਡਾਰੀ ਤੋਂ ਮੈਨੇਜਰ ਤੱਕ
1974 ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ JCT Mills ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ JCT ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ 1975 ਅਤੇ 1983 Durand Cup ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ। ਪਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ JCT ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਇੱਥੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। 1985 ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ JCT ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਬਣੇ ਅਤੇ 2001 ਤੱਕ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ JCT ਨੇ 1995 Federation Cup, 1996 Federation Cup,1996 IFA Shield,1996-97 National Football League ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਖੇਡ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੋਚਿੰਗ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਮੈਨੇਜਰ ਅਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੋਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ—ਉਹ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਗੋਲਾਂ ਦੀ ਡਾਇਰੀ—ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਆਦਤ
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਗੋਲਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਡਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਮੈਚ, ਗੋਲ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰਤੀ dedication ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 500 ਗੋਲਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ—ਸਹੂਲਤਾਂ ਘੱਟ, ਜਜ਼ਬਾ ਵੱਡਾ
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ football infrastructure ਅੱਜ ਜਿੰਨਾ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾ modern academies, ਨਾ sports psychologists, ਨਾ GPS tracking ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅੱਜ ਵਰਗੀਆਂ professional leagues। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੀਮਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ speed, skill ਅਤੇ determination ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ। ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਸੀ—ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਪਨਾ।
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਲ
1962 — ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਧਰ ’ਤੇ Leaders Club ਨਾਲ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ।
1964 — Asian Cup ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਉਪ-ਜੇਤੂ; 2 ਗੋਲ।
1967 — Asian All-Stars ਨਾਲ ਚੋਣ।
1969 — Arjuna Award।
1974-75 — Punjab ਲਈ Santosh Trophy ਵਿੱਚ 23 ਗੋਲ; ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।
1975 — JCT ਨਾਲ Durand Cup।
1983 — JCT ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ Durand Cup।
1985 — ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ JCT ਮੈਨੇਜਰ।
1995-96 — JCT ਦੇ ਸਫਲ Federation Cup ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ।
1996-97 — JCT ਦੀ National Football League ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੇਜਰੀਅਲ ਭੂਮਿਕਾ।
ਵਿਰਾਸਤ—ਇੱਕ ਨਾਮ, ਇੱਕ ਯੁੱਗ
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ footballer ਦੀ biography ਨਹੀਂ। ਇਹ ਉਸ ਦੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀਮਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੰਚ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਲ ਕੀਤੇ, ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ, ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਤਜਰਬਾ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਲਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। “ਜਿਹੜੇ ਖਿਡਾਰੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਿਟਾਇਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ—ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ—ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦਾ ਸ਼ੇਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
-
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ , ਲੇਖਕ/ Staff Correspondent - Babushahi News Network, Ludhiana
bhangoo1164@gmail.com
9815752449
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.