ਮਾਨਸੂਨ ਦਾ ਸਾਈਡ-ਇਫੈਕਟ: ਬਰਸਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਨੇ ਇਹ 4 ਜਾਨਲੇਵਾ ਸੱਪ, ਇੰਝ ਕਰੋ ਪਛਾਣ
ਬਾਬੂਸ਼ਾਹੀ ਬਿਊਰੋ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 9 ਜੁਲਾਈ 2026:
ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ (Monsoon) ਦੀ ਦਸਤਕ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੱਕ ਹੋ ਰਹੀ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਾਰਨ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਜਲ-ਥਲ ਕਾਰਨ, ਸੁੱਕੇ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਯਾਨੀ ਖੁੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਹੁਣ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਰੇ ਸੱਪ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਸੱਪ ਇੰਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡੇਂਜਰਸ (Dangerous) ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗਣ ਦੇ 90 ਫੀਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 4 ਸੱਪ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਬਿਗ ਫੋਰ' (Big Four) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1. ਇੰਡੀਅਨ ਕੋਬਰਾ (Indian Cobra - ਨਾਗ)
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ 'ਇੰਡੀਅਨ ਕੋਬਰਾ' ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਛਾਣ ਇਸ ਦਾ ਫੈਲਣ ਵਾਲਾ ਹੁੱਡ (Hood) ਯਾਨੀ ਫ਼ਨ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਖੇਤਾਂ, ਨਾਲੀਆਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਘਰਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਨਿਊਰੋਟੌਕਸਿਕ (Neurotoxic) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ (Nervous System) ਯਾਨੀ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਦੇ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰੰਤ ਮੈਡੀਕਲ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ (Medical Treatment) ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
2. ਕਾਮਨ ਕ੍ਰੇਟ (Common Krait)
ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਅਤੇ ਚਲਾਕ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇਸ ਦਾ ਕਾਲਾ ਜਾਂ ਗੂੜ੍ਹਾ ਨੀਲਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਬਣੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ (White Stripes) ਹਨ। ਇਹ ਸੱਪ ਅਕਸਰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਘਰਾਂ, ਵਿਹੜਿਆਂ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਡੰਗ ਬਿਲਕੁਲ ਦਰਦ ਰਹਿਤ (Painless) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਕੱਟਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਧਰੰਗ ਯਾਨੀ ਪੈਰਾਲਾਈਸਿਸ (Paralysis) ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
3. ਰਸਲਜ਼ ਵਾਈਪਰ (Russell's Viper)
ਮੋਟੇ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸੱਪ ਬੇਹੱਦ ਗੁੱਸੇਖ਼ੋਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਜਾਂ ਧਮਕੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕੁੱਕਰ ਵਰਗੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਿੱਖੀ ਹਿਸਿੰਗ (Hissing) ਯਾਨੀ ਫੁੰਕਾਰੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਾਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸੱਪ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਹੀਮੋਟੌਕਸਿਕ (Hemotoxic) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵਹਿਣਾ (Internal Bleeding) ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇ (Kidneys) ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
4. ਆਰਾ-ਸਕੇਲਡ ਵਾਈਪਰ (Saw-scaled Viper)
ਇਹ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਚਿੜਚਿੜਾ ਸੁਭਾਅ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਆਰੇ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਵਰਗੇ ਖੁਰਦਰੇ ਸਕੇਲਸ (Scales) ਯਾਨੀ ਖਿੱਲਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਕੁੰਡਲੀ (Coil) ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਗੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਰੇ ਚੱਲਣ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਖੂਨ ਦਾ ਜੰਮਣਾ (Blood Clotting) ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗਣ ਨਾਲ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਅੰਕੜੇ
ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 30 ਤੋਂ 40 ਲੱਖ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗਣ (Snakebite) ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 50,000 ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਰਾਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਐਂਟੀ-ਸਨੈਕ ਵੇਨਮ (ASV) ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ 80 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੱਪ ਦੇ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਝਾੜ-ਫੂਕ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਜੇਕਰ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹਸਪਤਾਲ (Hospital) ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਧਰੰਗ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬਚਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- Download Babushahi App
-
-
