ਵਿਸ਼ਵ ਕੈਂਸਰ ਦਿਵਸ 04 ਫਰਵਰੀ 2026
ਕੈਂਸਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਰੂਹ ਨੂੰ ਨਹੀਂ- ਬਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗ ਭਰੋ! ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਣ ਦਾ ਅਹਿਦ ਕਰੋ -ਸਹੀ ਪਰਹੇਜ਼ ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖਾਣਾ, ਕੈਂਸਰ ਨੂੰ ਹੈ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ- ਔਕਲੈਂਡ, 03 ਫਰਵਰੀ 2026:-4 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ਵ ਕੈਂਸਰ ਦਿਵਸ’ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕੈਂਸਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਾਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਵਿਸ਼ਵ ਕੈਂਸਰ ਦਿਵਸ ਹਰ ਸਾਲ 4 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ‘ਯੂਨੀਅਨ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਂਸਰ ਕੰਟਰੋਲ’ (UICC) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2026 ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ‘ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਬਾਇ ਯੂਨੀਕ’ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਪਨਾ: ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 4 ਫਰਵਰੀ 2000 ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ‘ਵਿਸ਼ਵ ਕੈਂਸਰ ਸਮਿਟ’ (World Cancer Summit Against Cancer for the New Millennium) ਦੌਰਾਨ ’ਚਾਰਟਰ ਆਫ ਪੈਰਿਸ’ (3harter of Paris) ’ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਅਗਵਾਈ: ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ UICC (Union for International Cancer Control) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਂਸਰ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਲਗਭਗ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ, 80 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 140 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨਾਂ (Landmarks) ਨੂੰ ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ (ਦਿਵਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰੰਗ) ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੈਂਸਰ: ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਭਟਕ ਕੇ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਕੈਂਸਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ? ਸ਼ਾਇਦ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਮਤਿਹਾਨ ਹੈ—ਹਿੰਮਤ ਦਾ, ਸਬਰ ਦਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਦਾ। ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕੈਂਸਰ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਦੇ ਪਪਾਇਰਸ (ਲਗਭਗ 1600-3000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ’ਕੈਂਸਰ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜਨਮਦਾਤਾ ਯੂਨਾਨੀ ਡਾਕਟਰ ਹਿਪੋਕ੍ਰੇਟਸ (8ippocrates) ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਟਿਊਮਰ ਨੂੰ ’ਕਾਰਸੀਨੋਸ’ (ਕੇਕੜਾ) ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਵਰਗੇ ਇਲਾਜਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਈ। ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਕੈਂਸਰ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ 5 ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਕਾਰਸੀਨੋਮਾ (Carcinoma): ਚਮੜੀ ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪਰਤ ਦਾ ਕੈਂਸਰ (ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ)। ਸਾਰਕੋਮਾ (Sarcoma): ਹੱਡੀਆਂ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਨਸਾਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ। ਲਿਊਕੇਮੀਆ (Leukaemia): ਖੂਨ ਦਾ ਕੈਂਸਰ। ਲਿੰਫੋਮਾ (Lymphoma): ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (Immune system) ਦਾ ਕੈਂਸਰ। ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਕੈਂਸਰ: ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੇ ਟਿਊਮਰ। ਵਿਸ਼ਵ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ (2025-26) ਵਿਸ਼ਵ: ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਭਗ 1.8 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਹੈ। ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਸਾਲ 1990 ਵਿੱਚ 81 ਲੱਖ ਕੇਸ ਸਨ, ਜੋ 2022 ਤੱਕ ਵਧ ਕੇ ਲਗਭਗ 2 ਕਰੋੜ (20 million) ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ: ਇੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲਗਭਗ 71 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਕਿਨ ਕੈਂਸਰ (ਮੇਲਾਨੋਮਾ) ਦੀ ਦਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਸਾਲ 2025 ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਸਾਲਾਨਾ 30,000 ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2024-25 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਲਾਨਾ 15.6 ਲੱਖ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ ਦਾ ਕੈਂਸਰ (ਤੰਬਾਕੂ ਕਾਰਨ) ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ (Breast) ਤੇ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਮੂੰਹ (3ervical) ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਪਰਹੇਜ਼। ਸਿਹਤਮੰਦ ਖੁਰਾਕ (ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ)। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਭਾਰ ਕੰਟਰੋਲ। ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾਅ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ)। ਟੀਕਾਕਰਨ (HPV ਅਤੇ Hepatitis B) । ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਅਰੋਗਤਾ 1. ਅੱਠਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ (Smallpox) ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਫੈਲੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕੈਂਸਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਦੁੱਖ ਵੰਡਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ: ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧਿਆਈਐ ਜਿਸ ਡਿਠੇ ਸਭਿ ਦੁਖਿ ਜਾਇ॥ 2. ਸੱਤਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਖਾਨਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦਵਾਖਾਨਾ (4ispensary) ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਦੁਰਲੱਭ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਹੈ ਕਿ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਈ ਜਿਸਦਾ ਇਲਾਜ ਸ਼ਾਹੀ ਹਕੀਮਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਵਾਖਾਨੇ ਤੋਂ ਭੇਜੀ ਗਈ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚਾ ਰੱਖਿਆ। 3. ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ‘ਰੋਗ’ ਅਤੇ ‘ਸਿਹਤ’ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ’ਰੋਗ’ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੇ ਵਿਚਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸਾਡੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਜਿਤੁ ਖਾਧੈ ਤਨੁ ਪੀੜੀਐ ਮਨ ਮਹਿ ਚਲਹਿ ਵਿਕਾਰ ॥ ਅੱਜ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਸਾਡੀ ਗਲਤ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਤੰਬਾਕੂ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ‘ਨਿਰਮਲ ਜੀਵਨ’ ਜਿਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਤੰਬਾਕੂ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਸਾਦਾ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ—ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅੱਜ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਢਾਲ ਹਨ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਚੱਲੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਜਿਹੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
-
Harjinder Singh Basiala, writer
hsbasiala25@gmail.com
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.