ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ-ਭਾਰਤ-ਸਿੱਖ-ਔਕਲੈਂਡ - ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਰਹੇ ਲਾਰਡ ਔਕਲੈਂਡ (George Eden) ਦੇ ਨਾਂਅ ’ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੈ ਔਕਲੈਂਡ
-ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ-
ਔਕਲੈਂਡ, 06 ਜਨਵਰੀ 2026: ਲਾਰਡ ਔਕਲੈਂਡ (George Eden, 1st Earl of Auckland) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਲਾਰਡ ਆਕਲੈਂਡ ਕੌਣ ਸੀ?
ਲਾਰਡ ਆਕਲੈਂਡ (1784–1849) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ 1836 ਤੋਂ 1842 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪਰ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਸ਼ਾਸਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲੀ ਅਫ਼ਗਾਨ ਜੰਗ (First Anglo-Afghan War) ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਨਾਕਾਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਬੰਧ
ਲਾਰਡ ਔਕਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਬੰਧ ਕੂਟਨੀਤਕ (Diplomatic) ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਨਾ ਸਨ:
-
ਤ੍ਰੈ-ਪੱਖੀ ਸੰਧੀ (Tripartite Treaty, 1838): ਲਾਰਡ ਆਕਲੈਂਡ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗੱਦੀ ’ਤੇ ਬਿਠਾਉਣਾ ਸੀ।
-
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ: ਨਵੰਬਰ 1838 ਵਿੱਚ, ਲਾਰਡ ਔਕਲੈਂਡ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਦੋ ਸੂਰਜਾਂ ਦਾ ਸੰਗਮ’ (The Meeting of the Two Suns) ਵਜੋਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
-
ਸਤਿਕਾਰ: ਔਕਲੈਂਡ ਦੀ ਭੈਣ, ਐਮਿਲੀ ਈਡਨ (Emily Eden), ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਉਦ-ਦੀਨ ਖਾਲਸਾ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਦਸੰਬਰ 1839 ਵਿਚ ਸ਼ਿਮਲੇ ਵਿਖੇ ਲਾਰਡ ਔਕਲੈਂਡ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਅਭਿਨੰਦਨੀ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਮਿਲਿਆ। ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਔਕਲੈਂਡ (Auckland) ਦਾ ਨਾਂ ਇਸੇ ਲਾਰਡ ਔਕਲੈਂਡ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
-
ਨਾਮਕਰਨ (1840): ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗਵਰਨਰ, ਵਿਲੀਅਮ ਹੌਬਸਨ (William Hobson), ਲਾਰਡ ਔਕਲੈਂਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬੀ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਹੌਬਸਨ ਨੇ 1840 ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ (Patron) ਲਾਰਡ ਔਕਲੈਂਡ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ‘ਔਕਲੈਂਡ’ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
-
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨਹੀਂ ਆਇਆ: ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ‘ਆਕਲੈਂਡ’ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਨਿੱਜੀ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲਾਰਡ ਆਕਲੈਂਡ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਉਤਰਿਆ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਾਮ ਦਾ ਮਤਲਬ (Etymology)
ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ "Auckland" ਸ਼ਬਦ ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਨੋਰਸ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ‘ਵਾਧੂ ਜ਼ਮੀਨ’ (Additional Land) ਜਾਂ ‘ਬਲੂਤ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ’ (Oak Land) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਔਕਲੈਂਡ ਬਨਾਮ ਯੂ. ਕੇ ਔਕਲੈਂਡ
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਔਕਲੈਂਡ (Auckland) ਅਤੇ ਯੂਕੇ (UK) ਦੇ ਔਕਲੈਂਡ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ: ਜਾਰਜ ਐਡਨ (George Eden), ਜੋ ਕਿ ਔਕਲੈਂਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਰਲ (1st Earl of Auckland) ਸੀ।
-
ਨਾਮਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ (The Person Behind the Name): ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਔਕਲੈਂਡ ਦਾ ਨਾਮ 1840 ਵਿੱਚ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗਵਰਨਰ ਵਿਲੀਅਮ ਹੌਬਸਨ (William Hobson) ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਹੌਬਸਨ ਨੇ ਇਹ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਜਾਰਜ ਐਡਨ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
-
ਯੂਕੇ ਦਾ ਸਬੰਧ (The UK Connection): ਜਾਰਜ ਐਡਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ "Earl of Auckland" ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਪਾਧੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕਾਉਂਟੀ ਡਰਹਮ (County Durham) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਿਸ਼ਪ ਔਕਲੈਂਡ (Bishop Auckland) ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ।
-
ਅਰਥ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ (Meaning and History):
-
ਬਿਸ਼ਪ ਔਕਲੈਂਡ (UK): ਇਹ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕਸਬਾ ਹੈ ਜੋ ‘ਔਕਲੈਂਡ ਕੈਸਲ’ (Auckland Castle) ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
-
ਔਕਲੈਂਡ (NZ): ਇਹ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਮਹਾਨਗਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ Tāmaki Makaurau ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
-
-ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ-, reporter
hsbasiala25@gmail.com
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.