ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ : 1950 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਮੌਸਮੀ ਸੰਕਟ, ਭਾਰਤੀਆਂ ਤੇ ਪੈ ਸਕਦੈ ਮਾੜਾ ਅਸਰ
ਬਾਬੂਸ਼ਾਹੀ ਬਿਊਰੋ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: 14 ਜੁਲਾਈ, 2026
ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ (WMO) ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ 'ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ' (Super El Niño) ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਲ 1950 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਘਾਤਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰੇ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲਗਭਗ 12 ਕਰੋੜ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ-ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 50 ਕਰੋੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਨਸੂਨ (Monsoon) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ (Economy) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੁਸਤੀ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੋਹਰੇ ਝਟਕੇ ਯਾਨੀ ਡਬਲ ਬਲੋਅ (Double Blow) ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜਿੱਥੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫਿਊਲ ਕ੍ਰਾਈਸਿਸ (Fuel Crisis) ਯਾਨੀ ਬਾਲਣ ਦਾ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾ ਨੋਆ (NOAA) ਅਤੇ ਡਬਲਯੂ.ਐੱਮ.ਓ. ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਭੂਗੋਲਿਕ ਬਦਲਾਅ ਇਸ ਵਾਰ ਬੇਹੱਦ ਅਸਾਧਾਰਨ ਰੂਪ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਨੀਨੋ 3.4 ਸੂਚਕਾਂਕ (Niño 3.4 Index) 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਫਿਲਹਾਲ 1.2 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵੱਧ ਕੇ 2 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਮੌਸਮੀ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ (Inflation) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲਗਭਗ 52% ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਜੇ ਵੀ ਨਹਿਰਾਂ ਜਾਂ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਰਫ਼ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਮਾਨਸੂਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਝੋਨਾ, ਦਾਲਾਂ, ਮੱਕੀ, ਸੋਇਆਬੀਨ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਕੀਟ ਸਪਲਾਈ (Market Supply) ਘਟਣ ਨਾਲ ਖੁਰਾਕੀ ਮਹਿੰਗਾਈ (Food Inflation) ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਲ 2014-15 ਦੇ 'ਗੌਡਜ਼ਿਲਾ ਐਲ ਨੀਨੋ' (Godzilla El Niño) ਦੌਰਾਨ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਸੋਕੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ।
ਐਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਇਹ ਕਹਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਰਸੋਈ ਦੀ ਥਾਲੀ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੇਬ 'ਤੇ ਵੀ ਵੱਡਾ ਡਾਕਾ ਮਾਰੇਗਾ। ਬਾਰਿਸ਼ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਦੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧੇਗਾ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ (Power Consumption) ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਆਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਕੋਲਾ, ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇੰਪੋਰਟ (Import) ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ, ਜੋ ਆਖਿਰਕਾਰ ਟੈਕਸਦਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜੇਬ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਬਣੇਗੀ।
ਪੁਣੇ ਸਥਿਤ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟ੍ਰੌਪਿਕਲ ਮੀਟੀਓਰੌਲੋਜੀ (IITM) ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਆਉਣਾ ਸਾਲ 2027 ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਸਾਲ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਅੱਗ, ਭਿਆਨਕ ਲੂ (Heatwaves) ਅਤੇ ਅਣਕਿਆਸੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁੱਕੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ (Flash Floods) ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਗੀਆਂ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ (IMF) ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਐਲ ਨੀਨੋ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਔਸਤਨ 0.56 ਫੀਸਦੀ ਵਾਧੂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵਿਗੜਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੁਰਾਕੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਸਾਲ 2009-10 ਵਾਂਗ ਦੋਹਰੇ ਅੰਕਾਂ (Double Digits) ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- Download Babushahi App
-
-
