ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤਣਾਅ-ਰਹਿਤ, ਰੁਚਿਕਰ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾਪੂਰਨ ਹੋਵੇ: ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਦੀਪਾ ਸਿਕੰਦ ਕੌਟਜ਼
ਰੋਹਿਤ ਗੁਪਤਾ
ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026- ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਫੈਕਲਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (FDP) ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਿਆਨਵਰਧਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਡਾ. ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਭੱਲਾ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਦੀਪਾ ਸਿਕੰਦ ਕੌਟਜ਼ ਮੁੱਖ ਵਕਤਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “Assessment and Evaluation Reforms in Higher Education” ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਆਖਿਆਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ NEP 2020 ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਨੰਬਰਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ, ਯੋਗਤਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਰਵਾਂਗੀਣ ਵਿਕਾਸ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਡਾ. ਸਿਕੰਦ ਨੇ 360 ਡਿਗਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ competency mapping ਵਰਗੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਪਧਤੀਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ rubrics ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਉਭਾਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ stress-free, engaging ਅਤੇ equitable ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ formative assessment, student-centric learning ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾਲ ਪਰੀਖਿਆ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ “Mental Health of Students” ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਵਿਅਖਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣਾਂ ਵਜੋਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਦਬਾਅ, ਵਧੇਰੇ ਕੰਮ ਦਾ ਬੋਝ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸਹੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਯੋਗਨਿਦਰਾ ਵਰਗੀਆਂ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਭਾਲਯੋਗ ਅਵਸਥਾ ਵਜੋਂ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ mindfulness, ਸ਼ੌਕ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਰਗੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।
ਇਹ ਸੈਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਗਵਾਰ ਸਿੱਖਣ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤਮੰਦ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦਿਨ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਉਭਰੀ, ਉੱਥੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਇਹ ਦਿਨ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ।
Click to Follow Babushahi Facebook page →